Κάθε χειμώνα, όταν το κόστος της θέρμανσης επιστρέφει στο προσκήνιο, η συζήτηση στρέφεται κυρίως στο ποιο σύστημα συμφέρει περισσότερο: πετρέλαιο, φυσικό αέριο, κλιματιστικό, τζάκι ή αντλία θερμότητας. Το σύστημα θέρμανσης έχει ασφαλώς μεγάλη σημασία, δεν είναι όμως ο μόνος παράγοντας που καθορίζει πόση ενέργεια θα χρειαστεί ένα σπίτι για να παραμείνει ζεστό.
Πόσο πληρώνουμε τη θερμότητα που χάνεται
Εξίσου σημαντικό είναι το ίδιο το κτίριο. Ένα σπίτι που χάνει γρήγορα τη θερμότητα χρειάζεται συνεχή θέρμανση για να διατηρεί την επιθυμητή θερμοκρασία, ακόμη και αν διαθέτει ένα σύγχρονο και αποδοτικό σύστημα. Γι' αυτό η ουσιαστική εξοικονόμηση στη θέρμανση ξεκινά πριν από το καλοριφέρ ή την αντλία θερμότητας: από το πόσο καλά το σπίτι καταφέρνει να διατηρήσει τη θερμότητα που παράγεται.
Τον χειμώνα, ένα μέρος της θερμότητας που παράγεται μέσα στο σπίτι κατευθύνεται προς το ψυχρότερο εξωτερικό περιβάλλον. Οι εξωτερικοί τοίχοι, η οροφή ή η ταράτσα, το δάπεδο, τα παράθυρα και οι πόρτες συμμετέχουν σε αυτές τις απώλειες, ενώ επιπλέον θερμότητα χάνεται από χαραμάδες και σημεία όπου η μόνωση είναι ανεπαρκής.
Παρά τους ενδεικτικούς δείκτες, για το ποσοστό θερμικών απωλειών από τα παράθυρα, τους τοίχους ή την οροφή, δεν υπάρχει ένα νούμερο που να ισχύει για όλα τα σπίτια. Η κατανομή εξαρτάται από την κατασκευή, τον όροφο, την έκθεση, τα υλικά, τα κουφώματα και τη μόνωση. Σε ένα διαμέρισμα τελευταίου ορόφου, για παράδειγμα, η οροφή έχει διαφορετική σημασία από ό,τι σε ένα ενδιάμεσο, ενώ μια μονοκατοικία διαθέτει πολύ περισσότερες εξωτερικές επιφάνειες από ένα διαμέρισμα που περιβάλλεται από άλλες κατοικίες.
Όσο μεγαλύτερες είναι οι θερμικές απώλειες, τόσο περισσότερη ενέργεια απαιτείται για να διατηρηθεί η ίδια εσωτερική θερμοκρασία. Έτσι δύο σπίτια ίδιου μεγέθους, στην ίδια περιοχή και με παρόμοιο σύστημα θέρμανσης μπορούν να έχουν πολύ διαφορετική κατανάλωση.
Οι απώλειες επηρεάζουν και τη θερμική άνεση. Ψυχροί τοίχοι και τζάμια, ρεύματα αέρα ή μεγάλες διαφορές θερμοκρασίας μέσα στον ίδιο χώρο δημιουργούν την αίσθηση ότι το σπίτι «δεν ζεσταίνεται», ακόμη και όταν το σύστημα θέρμανσης λειτουργεί για πολλές ώρες.
Η ελληνική πραγματικότητα
Στην Ελλάδα το ζήτημα αποκτά ιδιαίτερη σημασία λόγω της ηλικίας του κτιριακού αποθέματος. Πάνω από το μισό των πολυκατοικιών και μονοκατοικιών της χώρας έχει κατασκευαστεί πριν από το 1980, όταν τέθηκε σε εφαρμογή ο πρώτος Κανονισμός Θερμομόνωσης. Σε ευρύτερη χρονική κλίμακα, περίπου το 72% των ελληνικών κτιρίων έχει κατασκευαστεί πριν από το 1990, πριν δηλαδή καθιερωθούν αυστηρότερες απαιτήσεις ενεργειακής απόδοσης.
Αυτό δεν σημαίνει ότι κάθε παλιό σπίτι είναι ενεργοβόρο ούτε, πολύ περισσότερο, ότι κάθε νεότερο είναι αποδοτικό. Δείχνει όμως γιατί σε μεγάλο μέρος των ελληνικών κατοικιών η συζήτηση για τη θέρμανση δεν μπορεί να περιορίζεται στην επιλογή καυσίμου ή συσκευής. Πολλά κτίρια ξεκίνησαν με ελάχιστη ή καθόλου θερμομόνωση και αρκετά εξακολουθούν να έχουν παλιά κουφώματα ή άλλα αδύναμα σημεία στο κέλυφός τους.
Η εικόνα αποτυπώνεται και στις ενεργειακές κατηγορίες. Σύμφωνα με στοιχεία ενεργειακών επιθεωρήσεων του Υπουργείου Περιβάλλοντος και Ενέργειας μέχρι το 2019, το 66,83% των κατοικιών που είχαν αξιολογηθεί κατατασσόταν στις χαμηλές ενεργειακές κατηγορίες Ε έως Η, ενώ μόλις το 6,36% βρισκόταν στις κατηγορίες Α και Β. Τα στοιχεία είναι παλαιότερα και δεν περιγράφουν κατ' ανάγκη τη σημερινή κατάσταση, δείχνουν όμως το μέγεθος του προβλήματος που καλούνται να αντιμετωπίσουν οι ενεργειακές ανακαινίσεις.
Υπάρχει επιπλέον μια ελληνική ιδιαιτερότητα: μεγάλο μέρος του αστικού πληθυσμού κατοικεί σε πολυκατοικίες. Εκεί ορισμένες παρεμβάσεις μπορούν να γίνουν μέσα σε ένα διαμέρισμα, άλλες όμως αφορούν ολόκληρο το κτίριο και προϋποθέτουν κοινές αποφάσεις. Έτσι η ενεργειακή αναβάθμιση δεν είναι πάντοτε τόσο απλή όσο η αντικατάσταση μιας συσκευής θέρμανσης.
Πώς πραγματικά μειώνεται το κόστος θέρμανσης
Δεν υπάρχει μία κοινή παρέμβαση που να είναι η καλύτερη για όλα τα σπίτια. Σε κάποια το σημαντικότερο πρόβλημα βρίσκεται στην οροφή, σε άλλα στους εξωτερικούς τοίχους ή στα κουφώματα και σε άλλα στο ίδιο το σύστημα θέρμανσης. Γι' αυτό πριν από μια μεγάλη δαπάνη αντικατάστασης του συστήματος χρειάζεται πρώτα να γνωρίζουμε πού καταναλώνεται και πού χάνεται η ενέργεια στο συγκεκριμένο κτίριο.
Από αυτή την εικόνα προκύπτει και ποιες παρεμβάσεις έχουν πραγματικά νόημα. Η θερμομόνωση τοίχων και οροφής, η βελτίωση ή αντικατάσταση των κουφωμάτων και ο περιορισμός των ανεξέλεγκτων διαρροών αέρα μειώνουν τις ενεργειακές ανάγκες του κτιρίου. Ένα αποδοτικότερο σύστημα θέρμανσης, από την άλλη, χρειάζεται λιγότερη ενέργεια για να παράγει την απαιτούμενη θερμότητα. Οι δύο πλευρές λειτουργούν συμπληρωματικά: η πραγματική ενεργειακή αναβάθμιση εξετάζει τόσο το σπίτι όσο και το σύστημα που το θερμαίνει.
Δεν είναι επίσης απαραίτητο κάθε κατοικία να επωμιστεί το κόστος μιας πλήρους και ακριβή ανακαίνιση, με την οποία βεβαίως η μείωση ενεργειακής κατανάλωσης μπορεί να φτάσει έως και το 80%. Όμως και μεμονωμένες παρεμβάσεις, όπως η μόνωση της οροφής ή των τοίχων, η αντικατάσταση προβληματικών παραθύρων ή η αναβάθμιση μιας πολύ παλιάς εγκατάστασης καλοριφέρ, μπορούν να βελτιώσουν σημαντικά την ενεργειακή συμπεριφορά ενός κτιρίου. Σε μια συνολική ενεργειακή ανακαίνιση ενός πολύ χαμηλής απόδοσης κτιρίου, η μείωση της ενεργειακής κατανάλωσης μπορεί να φτάσει ακόμη και το 80%.
Πριν λοιπόν αναζητήσουμε ποιο σύστημα θέρμανσης καταναλώνει λιγότερο, αξίζει να γνωρίζουμε πόση ενέργεια χρειάζεται πραγματικά το ίδιο το σπίτι και πόση από αυτή τελικά χάνεται. Όσο περιορίζονται οι απώλειες τόσο λιγότερη ενέργεια χρειάζεται κάθε χειμώνα για να παραμένει ζεστό, όποιο σύστημα κι αν χρησιμοποιούμε.
Πηγές:
Ευρωπαϊκή Επιτροπή – Energy Performance of Buildings & Energy Renovation of Buildings
Joint Research Centre – στοιχεία για το ευρωπαϊκό και ελληνικό κτιριακό απόθεμα
Υπουργείο Περιβάλλοντος και Ενέργειας – στοιχεία για το ελληνικό κτιριακό απόθεμα και την ενεργειακή κατάταξη κατοικιών
European Commission Citizen-led Renovation – Greece Country Handbook
Διαβάστε επίσης:
Παρεμβάσεις για ένα σπίτι με μικρότερες ανάγκες θέρμανσης
SHARE
soulouposeto
