Η περίοδος του Πάσχα και της Μεγάλης Εβδομάδας Μεγάλη συμπίπτει πάντα με μια από τις πιο έντονες περιόδους ανθοφορίας της άνοιξης, όταν ύπαιθρος, αυλές και κήποι γεμίζουν λουλούδια. Η φύση συνυπάρχει στα έθιμα και τις συνήθειες των ημερών και τα ανοιξιάτικα λουλούδια έχουν έντονη παρουσία στην κατανυκτική ατμόσφαιρα των ημερών.
Ο στολισμός του Επιταφίου
Το πιο χαρακτηριστικό πασχαλινό έθιμο όπου τα λουλούδια έχουν πρωταγωνιστικό ρόλο είναι ο στολισμός του Επιταφίου, τη Μεγάλη Πέμπτη το βράδυ. Σε πολλές περιοχές της Ελλάδας ακόμη οι γυναίκες της ενορίας ή της κοινότητας συγκεντρώνονται για να τοποθετήσουν τα λουλούδια γύρω από το ξυλόγλυπτο κουβούκλιο, σε όσο πιο όμορφους σχηματισμούς, ενώ στις αστικές περιοχές και ειδικά σε μεγάλες ενορίες τον περίτεχνο στολισμό των Επιταφίων αναλαμβάνουν πλέον επαγγελματίες ανθοδέτες.
Τα λουλούδια που χρησιμοποιούνται είναι συνήθως εκείνα που ανθίζουν στις αρχές της άνοιξης και έχουν λευκό ή μωβ χρώμα, σύμβολα της αγνότητας και τους πένθους αντίστοιχα
Κρίνα, κάλες, γαρίφαλα, βιολέτες, μαργαρίτες, ίριδες και πασχαλιές δημιουργούν πυκνές ανθοστοιχίες που καλύπτουν τον Επιτάφιο. Παλαιότερα, ιδιαίτερα στα χωριά, τα λουλούδια για τον στολισμό του Επιταφίου προέρχονταν αποκλειστικά από κήπους σπιτιών ή αγρούς της περιοχής.
Σε πολλές, ιδιαίτερα νησιωτικές, περιοχές ο στολισμός του Επιταφίου ακόμη και σήμερα γίνεται πατροπαράδοτα με ιδιαίτερη επιμέλεια και το ξυλόγλυπτο κουβούκλιο καλύπτεται σχεδόν πλήρως από σειρές άσπρων και μωβ λουλουδιών περασμένα σε κλωστή, κυρίως βιολέτες και πασχαλιές.
Η παρουσία των λουλουδιών δεν λειτουργεί μόνο διακοσμητικά. Ο χαρακτήρας τους συνδέεται συμβολικά με την ιδέα της αναγέννησης και της νέας ζωής, που αποτελεί κεντρικό στοιχείο της πασχαλινής παράδοσης.
Ανοιξιάτικα λουλούδια της εποχής και πασχαλινές παραδόσεις
Πολλά από τα λουλούδια που συνδέονται με τη Μεγάλη Εβδομάδα δεν επιλέχθηκαν τυχαία αλλά ακριβώς επειδή ανθίζουν ακριβώς αυτή την περίοδο. Οι πασχαλιές, που οφείλουν το όνομά τους στην εποχή ανθοφορίας τους, αποτελούν ένα από τα πιο χαρακτηριστικά είδη της ελληνικής άνοιξης.
Την ίδια περίοδο εμφανίζονται στους αγρούς ανεμώνες, παπαρούνες και μαργαρίτες, ενώ στους κήπους ανθίζουν κρίνα, και βιολέτες, ανοιξιάτικα αρωματικά λουλούδια που χρησιμοποιούνται κατά κόρον στον στολισμό του Επιταφίου αλλά και των σπιτιών, την πασχαλινή περίοδο.
Σε πολλά σπίτια κλαδιά πασχαλιάς ή μικρές ανθοδέσμες ανοιξιάτικων λουλουδιών σε βάζα, χρησιμοποιούνται σαν βασικά στοιχεία της γενικότερης αίσθησης που χαρακτηρίζει την εποχή, αντί για άλλου είδους αμιγώς πασχαλινά στοιχεία.
Η παρουσία αυτών των λουλουδιών δημιουργεί ένα φυσικό σκηνικό που συνδέεται στενά με την ατμόσφαιρα της Μεγάλης Εβδομάδας.
Το Σάββατο του Λαζάρου το έθιμο πολλών περιοχών καλεί τα παιδιά να διαδώσουν το χαρμόσυνο μήνυμα της ανάστασής του με τα κάλαντα του Λαζάρου και κρατώντας καλαθάκια στολισμένα με λουλούδια, μέσα στα οποία τοποθετούν και τα παραδοσιακά λαζαράκια που τους προσφέρονται.
Ένα ευρέως διαδεδομένο έθιμο, ζωντανό έως τις μέρες μας, είναι η συνήθεια των πιστών να παίρνουν ένα λουλούδι από τον Επιτάφιο μετά την περιφορά. Το λουλούδι αυτό φυλάσσεται στο εικονοστάσι του σπιτιού ως ευλογία, ενώ σε κάποιες περιοχές κυρίως της Κρήτης ένα λουλούδι από τον Επιτάφιο χρησιμοποιείται για την αναθέρμανση του προζυμιού, που παραδοσιακά φτιάχνεται με αγιασμό από την ημέρα Ύψωσης του Τιμίου Σταυρού.
Τα λουλούδια της Μεγάλης Εβδομάδας στην τέχνη
Η σχέση της Μεγάλης Εβδομάδας και της γιορτής του Πάσχα με τα λουλούδια έχει αποτυπωθεί και στην τέχνη.
Σε πολλούς πίνακες ευρωπαϊκής ζωγραφικής εμφανίζονται λουλούδια και ανοιξιάτικη βλάστηση σε θρησκευτικές απεικονίσεις ή σκηνές καθημερινότητας των ημερών του Πάσχα.
Στην ελληνική ζωγραφική, ο Θεόδωρος Ράλλης σε δύο από τις πιο φημισμένα έργα του αποτύπωσε σκηνές που συνδέονται άμεσα ή έμμεσα με την Μεγάλη Παρασκευή και τον στολισμό του επιταφίου, στα οποία είναι έντονη η παρουσία λουλουδιών.
Θεόδωρος Ράλλης «Επιτάφιος»Πίνακας του 1893 που απεικονίζει το στόλισμα του επιταφίου με γιρλάντες λουλουδιών, από τέσσερις γυναικείες φιγούρες
Θεόδωρος Ράλλης «Μεγάλη Παρασκευή»
Έργο του 1885, στο οποίο απεικονίζεται ένα κορίτσι να έχει αποκοιμηθεί στο στασίδι της εκκλησίας, μετά τον στολισμό του Επιταφίου, ενώ στο δάπεδο βρίσκονται σκορπισμένα λουλούδια
Σε τέτοιες απεικονίσεις τα λουλούδια λειτουργούν όχι μόνο ως εικαστικά στοιχεία αλλά και ως σύμβολα της εποχής και καταγραφής της συλλογικής συμμετοχής της κοινότητας στις πασχαλινές τελετουργίες.
Η παρουσία των λουλουδιών στα έθιμα της Μεγάλης Εβδομάδας καταδεικνύει τον τρόπο που ο κύκλος της φύσης συνδέεται και επηρεάζει το τελετουργικό των γιορτών, γενικά, και ειδικά αυτής του Πάσχα. Τα χρώματα και τα αρώματα των λουλουδιών που εμφανίζονται στους κήπους και στους αγρούς αυτή την εποχή γίνονται μέρος των εθίμων και των εικόνων που όλοι έχουμε ταυτίσει με το ελληνικό Πάσχα και δημιουργούν μια ιδιαίτερη, πολύ χαρακτηριστική ατμόσφαιρα.
SHARE
soulouposeto
