Η απώλεια ανθρώπινων ζωών είναι σαφέστατα η πιο άμεση και σοβαρή συνέπεια κάθε πολέμου και καμία άλλη επίπτωση δεν μπορεί να συγκριθεί με αυτή. Το περιβάλλον, ωστόσο, αποτελεί μια παράπλευρη συνέπεια των πολέμων που, εκτός των άλλων, επίσης επηρεάζει σε βάθος χρόνο την υγεία και την ποιότητα ζωής των πληθυσμών σε περιοχές πολεμικών συγκρούσεων.
Άμεσες επιπτώσεις στο περιβάλλονΟι πολεμικές συγκρούσεις αφήνουν άμεσα ίχνη στο περιβάλλον μέσα από την καταστροφή υποδομών, τις πυρκαγιές και τη διάχυση τοξικών ουσιών. Βομβαρδισμοί σε βιομηχανικές εγκαταστάσεις, αποθήκες καυσίμων ή ενεργειακές μονάδες οδηγούν σε εκτεταμένη ρύπανση του αέρα, του εδάφους και των υδάτων.
Σε ορισμένες περιπτώσεις, η καταστροφή ενεργειακών εγκαταστάσεων προκαλεί πυρκαγιές μεγάλης κλίμακας και άμεση απελευθέρωση ρύπων στην ατμόσφαιρα, επιβαρύνοντας ανυπολόγιστα το περιβάλλον μέσα σε πολύ σύντομο χρονικό διάστημα.
Για παράδειγμα στον πόλεμο της Ουκρανίας έχουν καταγραφεί εκτεταμένες καταστροφές δασικών εκτάσεων και γεωργικών περιοχών, καθώς και περιστατικά ρύπανσης που επηρεάζουν ακόμη και ευρύτερες περιοχές πέρα από το σημείο της σύγκρουσης.
Εκπομπές και κλιματικό αποτύπωμα των συγκρούσεων
Πέρα από τις ορατές καταστροφές, οι πόλεμοι συνοδεύονται από σημαντικές εκπομπές αερίων του θερμοκηπίου. Η χρήση στρατιωτικών οχημάτων, αεροσκαφών και βαρέος εξοπλισμού βασίζεται σε μεγάλο βαθμό σε ορυκτά καύσιμα, αυξάνοντας σημαντικά τις εκπομπές διοξειδίου του άνθρακα.
Είναι χαρακτηριστικό ότι οι συνολικές εκπομπές που συνδέονται με τον πόλεμο στην Ουκρανία από το 2022 έχουν ξεπεράσει τα 300 εκατομμύρια τόνους CO₂, ποσότητα που αντιστοιχεί στις ετήσιες εκπομπές μιας ολόκληρης χώρας μεσαίου μεγέθους. Μόνο τα δύο πρώτα χρόνια του πολέμου καταγράφηκαν εκπομπές 175 εκατ. τόνων CO₂
Ακόμη όμως και σε έντονες συγκρούσεις μικρότερης διάρκειας, το αποτύπωμα μπορεί να είναι ιδιαίτερα υψηλό, καθώς έχουν ιστορικά καταγραφεί εκατομμύρια τόνοι εκπομπών μέσα σε λίγες μόνο ημέρες.
Χαρακτηριστικό παράδειγμα ο πρόσφατος πόλεμος στο Ιράν. Σε μόλις 14 ημέρες: καταγράφηκαν εκπομπές πάνω από 5 εκατ. τόνοι CO₂, από καύση πετρελαίου, βομβαρδισμούς εγκαταστάσεων και καταστροφή κτιρίων.
Σε ευρύτερο επίπεδο, εκτιμάται ότι οι στρατιωτικές δραστηριότητες αντιστοιχούν σε σημαντικό ποσοστό των παγκόσμιων εκπομπών ρύπων, όχι μόνο κατά τη διάρκεια πολεμικών συγκρούσεων αλλά και σε περιόδους ειρήνης, μέσα από τη λειτουργία στρατιωτικών εγκαταστάσεων, εκπαίδευση και συντήρηση εξοπλισμού. Το περιβαλλοντικό αυτό αποτύπωμα του στρατού, εν καιρώ ειρήνης, αγγίζει το 5.5% των παγκόσμιων εκπομπών, αν δηλαδή ήταν χώρα θα περιλαμβανόταν στους πίνακες με τους μεγαλύτερους ρυπαντές του πλανήτη.
Μακροχρόνιες επιπτώσεις σε έδαφος, νερό και οικοσυστήματα
Οι συνέπειες των πολέμων δεν σταματούν με το τέλος των συγκρούσεων. Τοξικές ουσίες, βαρέα μέταλλα και υπολείμματα εκρηκτικών παραμένουν στο έδαφος και στους υδάτινους πόρους, επηρεάζοντας την ποιότητα του περιβάλλοντος για μεγάλο χρονικό διάστημα.
Η ρύπανση αυτή έχει άμεση επίδραση στη γεωργία, τη βιοποικιλότητα και την καθημερινή ζωή των ανθρώπων, ενώ η αποκατάσταση των οικοσυστημάτων είναι συχνά μια μακροχρόνια διαδικασία που μπορεί να διαρκέσει δεκαετίες. Σε ορισμένες περιπτώσεις πολεμικών συγκρούσεων, περιοχές που έχουν πληγεί έντονα παραμένουν επί χρόνια μη κατοικήσιμες και αξιοποιήσιμες για μεγάλο χρονικό διάστημα.
Οι επιπτώσεις των πολέμων στο περιβάλλον δεν περιορίζονται μόνο στις περιοχές όπου λαμβάνουν χώρα οι συγκρούσεις. Οι αλλαγές στις ενεργειακές πολιτικές, η αυξημένη χρήση ορυκτών καυσίμων και η ανακατεύθυνση πόρων προς στρατιωτικές δαπάνες επηρεάζουν ευρύτερα την πορεία της περιβαλλοντικής προστασίας.
Σε περιόδους έντασης, η προτεραιότητα μετατοπίζεται από τη βιωσιμότητα προς την κάλυψη άμεσων αναγκών, γεγονός που μπορεί να επιβραδύνει την εφαρμογή περιβαλλοντικών πολιτικών και τη μετάβαση σε πιο βιώσιμα μοντέλα. Με αυτόν τον τρόπο, οι συνέπειες των πολέμων σημαντικά επεκτείνονται πέρα από τον χρόνο και τον χώρο της σύγκρουσης.
Πηγές: The Guardian, CEOBS (Conflict and Environment Observatory), Euronews
SHARE
soulouposeto
