2026-03-19 22:00:53
Οι παρενέργειες της σύγκρουσης που μαίνεται στη Μέση Ανατολή ξυπνούν φαντάσματα κρίσεων του παρελθόντος που συγκλόνισαν την Ευρωπαϊκή Ένωση.
Επτά μήνες μετά την πλήρους κλίμακας εισβολή της Ρωσίας στην Ουκρανία, που ξεκίνησε τον Φεβρουάριο του 2022, η πρόεδρος της Ευρωπαϊκής Επιτροπής στάθηκε στο βήμα της στο Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο και κατηγόρησε τη Ρωσία ότι χειραγωγεί την ενεργειακή αγορά της ΕΕ.
Συνεχής ενημέρωση για τον πόλεμο στη Μέση Ανατολή στο Liveblog του Capital.gr
"Προτιμούν να καίνε το αέριο παρά να το παραδίδουν", διακήρυξε η Ούρσουλα φον ντερ Λάιεν, καθώς οι εκτινασσόμενες τιμές ενέργειας έπλητταν τους καταναλωτές σε όλη την ήπειρο. "Αυτή η αγορά δεν λειτουργεί πλέον".
"Πρόκειται για πόλεμο κατά της ενέργειάς μας, πόλεμο κατά της οικονομίας μας, πόλεμο κατά των αξιών μας και πόλεμο κατά του μέλλοντός μας", δήλωσε, επιμένοντας ότι η Ευρώπη ήδη στρεφόταν μακριά από το ρωσικό αέριο προς πιο αξιόπιστους εταίρους όπως οι ΗΠΑ και η Νορβηγία.
Όμως τέσσερα χρόνια μετά, στο κέντρο της Ευρώπης επικρατεί ξανά βαθιά απογοήτευση που συνδέεται με την ενέργεια.
"Ορκιστήκαμε ότι θα μάθουμε. Υποσχεθήκαμε ότι τα πράγματα θα αλλάξουν, αλλά να που βρισκόμαστε", αναφέρει στο βρετανικό δίκτυο BBC ένας ιδιαίτερα απογοητευμένος Ευρωπαίος διπλωμάτης. Ζήτησε να διατηρήσει την ανωνυμία του για να μιλήσει ανοιχτά.
Η αιτία της έντονης ενόχλησής του ήταν το αυξανόμενο ενεργειακό σοκ της Ευρώπης, που πυροδοτήθηκε από την κλιμακούμενη σύγκρουση στη Μέση Ανατολή και κυριαρχεί στη σύνοδο κορυφής των Ευρωπαίων ηγετών στις Βρυξέλλες την Πέμπτη.
"Αντί να επικεντρώνονται στα απολύτως αναγκαία μακροπρόθεσμα σχέδια – για το πώς θα γίνει η Ευρώπη πιο ανταγωνιστική σε αυτόν τον ολοένα και πιο ασταθή κόσμο, οι πρωθυπουργοί και οι πρόεδροι [της Ευρώπης] βρίσκονται τώρα σε πανικό για τις τιμές [της ενέργειας], ανησυχώντας για εξοργισμένους ψηφοφόρους και αναζητώντας εναγωνίως βραχυπρόθεσμες λύσεις.
"Ακριβώς όπως στην κρίση μετά την πλήρους κλίμακας εισβολή της Ρωσίας στην Ουκρανία. Διαφορετική σύγκρουση. Ίδιες ευρωπαϊκές διαιρέσεις· ίδια διλήμματα για την ενέργεια. Δεν μπορούμε να συνεχίσουμε να κινούμαστε σε αυτόν τον φαύλο κύκλο. Κάτι πρέπει να αλλάξει".
Θα ήταν δύσκολο να βρει κανείς υπεύθυνο χάραξης πολιτικής στην Ευρώπη που να διαφωνεί με αυτήν την τελευταία διαπίστωση.
Αλλά μπορεί η Ευρώπη – είτε πρόκειται για ολόκληρη την ήπειρο είτε έστω για τα 27 κράτη-μέλη της ΕΕ, με το ποικιλόμορφο φάσμα βιομηχανιών, ενεργειακών αναγκών και απόψεων για τις ανανεώσιμες πηγές – να εξασφαλίσει πραγματικά τη δική της ενέργεια;
Χώρες της Ευρώπης που επλήγησαν σκληρά
Πολλά έχουν αλλάξει από το 2022, όταν η Ευρώπη αποφάσισε να απεξαρτηθεί σταδιακά από το ρωσικό φυσικό αέριο, το πετρέλαιο και τον άνθρακα και να γίνει πιο ενεργειακά ανεξάρτητη, μετά την εκτεταμένη επίθεση της Μόσχας στην Ουκρανία.
Λαμβάνοντας υπόψη τη φήμη της ΕΕ για αργές διαδικασίες, το μπλοκ κινήθηκε γρήγορα μόλις αποφάσισε να διακόψει τους δεσμούς με τους ρωσικούς ενεργειακούς προμηθευτές. Πλέον μόνο το 2% των εισαγωγών πετρελαίου προέρχεται από τη Ρωσία, κατευθυνόμενο αποκλειστικά προς την Ουγγαρία και τη Σλοβακία, που διατηρούν φιλικές σχέσεις με τη Μόσχα. Η ΕΕ σχεδιάζει να τερματίσει όλες τις εισαγωγές ρωσικού φυσικού αερίου – συμπεριλαμβανομένου του LNG – έως το επόμενο έτος.
Πρόκειται για μια εντυπωσιακή μεταστροφή σε σχέση με την περίοδο πριν από την εισβολή, όταν η Ρωσία παρείχε περίπου το 55% των εισαγωγών φυσικού αερίου της Γερμανίας, τροφοδοτώντας τις ενεργοβόρες βιομηχανίες της, ιδίως τη χημική και την αυτοκινητοβιομηχανία.
Καθώς οι τιμές της ενέργειας εκτοξεύτηκαν το 2022 ως αντίδραση στην εισβολή και στην ενεργειακή αντιπαράθεση Ρωσίας–Ευρώπης, πολλές χώρες, όπως η Ιταλία και το Ηνωμένο Βασίλειο, αναγκάστηκαν να στηρίξουν καταναλωτές και επιχειρήσεις για να πληρώσουν τους λογαριασμούς τους. Ερχόμενο τόσο σύντομα μετά το οικονομικό σοκ της πανδημίας Covid-19, αυτό πίεσε ασφυκτικά κυβερνήσεις που ήδη αντιμετώπιζαν δημοσιονομικές δυσκολίες.
Η "διαφοροποίηση" έγινε λέξη-κλειδί στους διαδρόμους των Βρυξελλών. Η ΕΕ αποφάσισε ότι δεν θα επέτρεπε ποτέ ξανά στον εαυτό της να εξαρτάται τόσο πολύ από έναν και μόνο προμηθευτή ενέργειας.
Όμως τέσσερα χρόνια μετά, η εξάρτηση παραμένει, έστω και από περισσότερους προμηθευτές. Η Ευρώπη βασίζεται πλέον σε μεγάλο βαθμό στη Νορβηγία και τις ΗΠΑ για την ενέργειά της. Η απλή αφαίρεση της Ρωσίας από την εξίσωση δεν έλυσε το πρόβλημα της ενεργειακής ασφάλειας της ηπείρου.
Ο καθοριστικός ρόλος των ΗΠΑ
Οι ΗΠΑ του προέδρου Ντόναλντ Τραμπ έχουν καταστεί βασικός πυλώνας της ενεργειακής τροφοδοσίας της Ευρώπης, αντικαθιστώντας τη Ρωσία.
Η Ευρώπη προχώρησε σε ταχεία μετάβαση από το ρωσικό αέριο μέσω αγωγών στο υγροποιημένο φυσικό αέριο (LNG) το 2022. Σήμερα αποτελεί τον μεγαλύτερο εισαγωγέα LNG στον κόσμο και ο μεγαλύτερος μεμονωμένος προμηθευτής της (με ποσοστό 57% των συνολικών εισαγωγών LNG της ΕΕ) είναι οι ΗΠΑ.
Η ενεργοβόρα Γερμανία λαμβάνει πλέον έως και το 96% του LNG της από τις ΗΠΑ. Αυτή η εξάρτηση ίσως εξηγεί γιατί ο Γερμανός καγκελάριος Φρίντριχ Μερτς παρέμεινε σιωπηλός όταν καθόταν δίπλα στον Τραμπ στον Λευκό Οίκο πριν από δύο εβδομάδες, καθώς ο Αμερικανός πρόεδρος επέπληττε και απειλούσε να επιβάλει εμπορικό εμπάργκο στην Ισπανία, επειδή δεν του επέτρεψε να χρησιμοποιήσει στρατιωτικές βάσεις στο έδαφός της για επιθέσεις στο Ιράν.
Ίσως η ασθμαίνουσα γερμανική οικονομία και η τρέχουσα δίψα της για αμερικανική ενέργεια να βρίσκονταν στο μυαλό του Μερτς. Ίσως να μην ήθελε να ρισκάρει την οργή του Αμερικανού προέδρου, γνωστού για τη διάθεσή του για εκδίκηση. Όπως και να έχει, δεν ήταν καλή εικόνα για την ευρωπαϊκή ενότητα εκείνη την ημέρα, σημειώνει το BBC.
Από τότε που επέστρεψε στον Λευκό Οίκο πριν από λίγο περισσότερο από έναν χρόνο, ο Τραμπ έχει χρησιμοποιήσει την οικονομική του ισχύ και την ευρωπαϊκή ανάγκη για αμερικανική βοήθεια στην εξεύρεση βιώσιμης ειρήνης στην Ουκρανία, για να πιέσει την ΕΕ να δεσμευτεί για την αγορά ακριβότερου αμερικανικού LNG.
Τον Ιούλιο, ο Τραμπ απείλησε το μπλοκ με επώδυνους δασμούς 30% σε όλες τις εξαγωγές του προς τις ΗΠΑ, με εξαίρεση εμπορεύματα όπως ο χάλυβας που ήδη αντιμετώπιζαν ακόμη υψηλότερες επιβαρύνσεις.
Η πρόεδρος της Ευρωπαϊκής Επιτροπής, Ούρσουλα φον ντερ Λάιεν, μετέβη τότε στο γήπεδο γκολφ του Τραμπ στο Τέρνμπερι της Σκωτίας, όπου ο Αμερικανός πρόεδρος έκανε διακοπές και υπέγραψε συμφωνία για δαπάνες 750 δισ. δολαρίων (568 δισ. λιρών) σε αμερικανικό πετρέλαιο, LNG και πυρηνικές τεχνολογίες τα επόμενα τρία χρόνια.
Η ΕΕ υποσχέθηκε να επιβάλει μηδενικούς δασμούς στις αμερικανικές εισαγωγές. Σε αντάλλαγμα, ο Τραμπ "μείωσε" την απειλή δασμών από 30% σε 15% για τις περισσότερες εξαγωγές της ΕΕ προς τις ΗΠΑ.
Η φον ντερ Λάιεν παρουσίασε τη συμφωνία αυτή ως στρατηγική απάντηση για τη μείωση της εξάρτησης της ΕΕ από τα ρωσικά ορυκτά καύσιμα. Ωστόσο, έθεσε το μπλοκ σε σαφή θέση αδυναμίας έναντι των ΗΠΑ.
Η κυβέρνηση Τραμπ, από την πλευρά της, πανηγύρισε τη σύναψη της μεγαλύτερης εμπορικής συμφωνίας στην ιστορία, παρουσιάζοντάς την ως μέσο μείωσης του εμπορικού της ελλείμματος με την ΕΕ και εξασφάλισης τεράστιων ευρωπαϊκών επενδύσεων στην αμερικανική ενέργεια, τον στρατιωτικό εξοπλισμό και άλλους τομείς.
Η ευρωπαϊκή ευαλωτότητα
Ωστόσο, δεν είναι καθόλου σαφές ότι η ζήτηση ενέργειας της ΕΕ και οι αμερικανικές εξαγωγές μπορούν να υποστηρίξουν την κλίμακα που προβλέπει η συμφωνία, η οποία βρίσκεται επί του παρόντος υπό συζήτηση στο Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο.
Η δε ευρωπαϊκή εξάρτηση από το LNG την καθιστά εξαιρετικά ευάλωτη στη μεταβλητότητα των παγκόσμιων τιμών σε περιόδους κρίσης, όπως βλέπουμε τώρα στον Περσικό Κόλπο.
Τα Στενά του Ορμούζ αποτελούν μία από τις σημαντικότερες θαλάσσιες οδούς στον κόσμο και το πιο κρίσιμο "στενό σημείο" για τη μεταφορά πετρελαίου. Περίπου το 20% της παγκόσμιας προσφοράς πετρελαίου διέρχεται από εκεί. Τα Στενά έχουν ουσιαστικά αποκλειστεί από το Ιράν, με εξαίρεση λίγα πλοία που μεταφέρουν ιρανικό πετρέλαιο προς την Ινδία και την Κίνα, μετά τις επιθέσεις Ισραήλ και ΗΠΑ στην Τεχεράνη στις 28 Φεβρουαρίου.
Αν και η Ευρώπη δεν αγοράζει μεγάλες ποσότητες πετρελαίου ή LNG από τη Μέση Ανατολή, και τα δύο είναι παγκόσμιες αγορές: οποιοσδήποτε αποκλεισμός των Στενών του Ορμούζ – τώρα ή στο μέλλον – μπορεί να προκαλέσει άνοδο τιμών η οποία επηρεάζει άμεσα την Ευρώπη, ανεξαρτήτως των περιορισμένων άμεσων εισαγωγών της.
Η ξαφνική έλλειψη προσφοράς, σε συνδυασμό με την αβεβαιότητα για τη διάρκεια της κρίσης, οδήγησε τις τιμές του πετρελαίου να αυξηθούν περίπου κατά 8% και την τιμή του φυσικού αερίου στην Ευρώπη κατά περίπου 20% το πρωί της 2ας Μαρτίου.
Κόστος και ανταγωνιστικότητα
"Αυτή η επιλογή μεταξύ ρωσικής ενέργειας και μεταβλητότητας της παγκόσμιας αγοράς είναι μια πολύ κακή επιλογή για την Ευρώπη", αναφέρει ο Dan Marks, ειδικός στην ενεργειακή ασφάλεια στο αμυντικό think tank Royal United Services Institute (Rusi).
Εκτιμά ότι η Ευρώπη θα καταφέρει να εξασφαλίσει ενεργειακές προμήθειες στην τρέχουσα κρίση, παρά το ουσιαστικό κλείσιμο των Στενών του Ορμούζ, επειδή η εύπορη ήπειρος μπορεί να πληρώσει περισσότερο από άλλες περιοχές σε περιόδους κρίσης. Το πρόβλημα, όμως, είναι το κόστος και η ανταγωνιστικότητα.
Μακροπρόθεσμα, σημειώνει, η Ευρώπη πρέπει να σκεφτεί πώς θα δημιουργήσει καλύτερα αποθέματα ενέργειας και πώς θα μειώσει ή θα αναδιοργανώσει την κατανάλωση, ώστε να αποκτήσει μεγαλύτερο έλεγχο σε αιφνίδιες μεταβολές της προσφοράς, όπως αυτές που βλέπουμε τώρα.
Ο Marks προειδοποιεί επίσης ότι η συνεχιζόμενη εξάρτηση της Ευρώπης από εξωτερικούς παράγοντες, όπως οι ΗΠΑ, για κρίσιμες ενεργειακές προμήθειες δημιουργεί "αστάθμητους παράγοντες" που συχνά δεν λαμβάνονται υπόψη.
Τι θα γινόταν αν ο Τραμπ αποφάσιζε ξαφνικά να κρατήσει την ενέργεια για εσωτερική κατανάλωση στις ΗΠΑ, για να μειώσει τις τιμές της βενζίνης ή ως τρόπο τιμωρίας ευρωπαϊκών χωρών επειδή δεν έστειλαν άμεσα πολεμικά πλοία στα Στενά του Ορμούζ για να διατηρήσουν ανοιχτή τη θαλάσσια οδό, όπως ζήτησε αυτή την εβδομάδα;
Ο Marks αναφέρει επίσης την πιθανότητα οι ΗΠΑ να υποστούν στο μέλλον σοβαρές καταιγίδες ή πυρκαγιές που θα καταστρέψουν τερματικούς σταθμούς LNG.
"Πρόκειται για συσσώρευση κινδύνων. Δεν υπάρχουν εύκολες απαντήσεις εδώ", καταλήγει.
Ακόμη και η αυξημένη χρήση φυσικού αερίου από τη δημοκρατική σύμμαχο Νορβηγία συνοδεύεται από προκλήσεις.
Η Νορβηγία είναι πλέον ο μεγαλύτερος προμηθευτής φυσικού αερίου της ΕΕ, έχοντας ουσιαστικά αντικαταστήσει τη Ρωσία, καλύπτοντας το ένα τρίτο της ετήσιας κατανάλωσης φυσικού αερίου του μπλοκ και το ήμισυ του Ηνωμένου Βασιλείου.
Έχει επίσης καταστήσει σαφές ότι ήδη λειτουργεί κοντά στο μέγιστο της παραγωγής της. Αυτό δημιουργεί δίλημμα για την ΕΕ, καθώς η αύξηση της προσφοράς θα απαιτούσε νέες έρευνες και επενδύσεις.
Το Όσλο υποστηρίζει ότι η ΕΕ υπονομεύει τον εαυτό της με σχέδια για τερματισμό της ανάπτυξης πετρελαίου και φυσικού αερίου στην ευρωπαϊκή Αρκτική στο πλαίσιο της προσπάθειας αντιμετώπισης της κλιματικής αλλαγής. Επισημαίνει ότι η Ρωσία έχει μεγάλα σχέδια για επέκταση της παραγωγής LNG στη ρωσική Αρκτική.
Η Νορβηγία ασκεί έντονες πιέσεις στις Βρυξέλλες για αλλαγή πολιτικής. Πρόκειται για έναν μόνο από τους πολλούς τρόπους με τους οποίους οι περιβαλλοντικές αποφάσεις εμπλέκονται στη δίνη της ευρωπαϊκής ενεργειακής συζήτησης.
Αναζήτηση βραχυπρόθεσμων λύσεων
Η αναζήτηση άμεσων λύσεων κυριαρχεί στη σύνοδο κορυφής της ΕΕ που διεξάγεται από το πρωί της Πέμπτης. Πολλοί ηγέτες ανησυχούν βαθιά ότι η εκτίναξη των τιμών της ενέργειας και οι πιθανές πληθωριστικές πιέσεις (σε συνδυασμό με ενδεχόμενες προσφυγικές ροές προς την Ευρώπη λόγω της κρίσης στη Μέση Ανατολή) θα αποξενώσουν τους ψηφοφόρους και θα ενισχύσουν λαϊκιστικά εθνικιστικά κόμματα τόσο της άκρας και υπερσυντηρητικής δεξιάς όσο και της ριζοσπαστικής αριστεράς.
"Είναι κρίσιμο να μειώσουμε τον αντίκτυπο στο κόστος [από τον πόλεμο με το Ιράν]", δήλωσε αυτή την εβδομάδα η Ούρσουλα φον ντερ Λάιεν ενόψει της συνόδου. "Πρέπει να προσφέρουμε άμεση ανακούφιση… [Χρειαζόμαστε] μια συνολική προσέγγιση για το πώς θα μειωθούν οι λογαριασμοί ενέργειας των πολιτών".
Οι ηγέτες της ΕΕ εξετάζουν την αναθεώρηση φόρων, την επιβολή ανώτατων τιμών για τους καταναλωτές και άλλα μέτρα ως γρήγορες λύσεις για τις βιομηχανίες που δοκιμάζονται.
Εκτός ΕΕ, η βρετανική κυβέρνηση δέχεται επίσης πιέσεις να στηρίξει τα νοικοκυριά απέναντι στο αυξανόμενο ενεργειακό κόστος. Την περασμένη εβδομάδα, η Βρετανή υπουργός Οικονομικών Ρέιτσελ Ριβς δήλωσε ότι οι υπηρεσίες του υπουργείου επανεξετάζουν την προπαρασκευαστική εργασία που είχε γίνει κατά την ενεργειακή κρίση του 2022.
Το μάθημα της Κίνας
Οι κυβερνήσεις της ΕΕ έχουν επίσης ζητήσει από την Ευρωπαϊκή Επιτροπή να επιταχύνει την επέκταση του εξηλεκτρισμού σε όλο το μπλοκ, διατηρώντας παράλληλα το κόστος υπό έλεγχο.
Γνωρίζουν ότι η Κίνα βρίσκεται ήδη πολύ μπροστά σε αυτή τη διαδικασία. Είναι αλήθεια ότι, ως ο μεγαλύτερος εισαγωγέας πετρελαίου στον κόσμο, έχει πληγεί από τον ντε φάκτο αποκλεισμό των Στενών του Ορμούζ. Ωστόσο, το Πεκίνο ακολουθεί εδώ και καιρό στρατηγική ενεργειακής ασφάλειας σχεδιασμένη ακριβώς για τέτοιες στιγμές.
Στον πυρήνα της βρίσκεται ο εξηλεκτρισμός: η μετατόπιση μεγαλύτερου μέρους της οικονομίας μακριά από την άμεση κατανάλωση πετρελαίου και φυσικού αερίου. Στόχος είναι η μείωση της έκθεσης στις ευμετάβλητες αγορές ενέργειας που επηρεάζονται από γεωπολιτικές αναταράξεις.
Περισσότερο από το 30% της τελικής κατανάλωσης ενέργειας της Κίνας προέρχεται πλέον από ηλεκτρική ενέργεια, σε σύγκριση με λίγο πάνω από 20% παγκοσμίως και λιγότερο από το 25% στην ΕΕ.
Πολιτικές που στοχεύουν τόσο στην ενεργειακή ασφάλεια όσο και στη μείωση των εκπομπών ρύπων έχουν οδηγήσει στο να είναι πάνω από τα μισά αυτοκίνητα που πωλούνται στην Κίνα ηλεκτρικά, αντί για οχήματα με κινητήρες εσωτερικής καύσης.
Ωστόσο, σε αντίθεση με την Κίνα, στην ΕΕ επικρατεί διχασμός. Υποστηρικτές και αντίπαλοι των πράσινων πολιτικών και των εναλλακτικών ενεργειακών πηγών χρησιμοποιούν τον πόλεμο στο Ιράν για να ενισχύσουν τις διαφορετικές τους θέσεις.
Ο πρωθυπουργός του Βελγίου, Μπαρτ ντε Βέβερ, προκάλεσε έκπληξη το σαββατοκύριακο, ακόμη και σε μέλη της κυβέρνησής του, καλώντας την ΕΕ να εξομαλύνει τις σχέσεις με τη Ρωσία ώστε να ανακτήσει πρόσβαση σε φθηνή ενέργεια.
"Είναι κοινή λογική", υποστήριξε. "Κατ’ ιδίαν, Ευρωπαίοι ηγέτες μου λένε ότι έχω δίκιο, αλλά κανείς δεν τολμά να το πει δημόσια".
Κατά καιρούς ακούγονται παρόμοιες απόψεις, εκτός καταγραφής, και από τμήματα της γερμανικής βιομηχανίας. Το ακροδεξιό κόμμα AfD, που προηγείται στις δημοσκοπήσεις στη Γερμανία, ζητά την άμεση άρση των κυρώσεων κατά της Ρωσίας.
Σε άλλα μέρη της Ευρώπης, το αυξανόμενο ενεργειακό κόστος που προκαλείται από τα γεγονότα στη Μέση Ανατολή χρησιμοποιείται ως ακόμη ένα επιχείρημα για την αποδυνάμωση του Συστήματος Εμπορίας Εκπομπών (ETS) της ΕΕ, που λειτουργεί εδώ και δύο δεκαετίες.
Το ETS υποχρεώνει τις βιομηχανίες να πληρώνουν για τις εκπομπές άνθρακα, με στόχο τη σταδιακή απεξάρτηση από τα ορυκτά καύσιμα μακροπρόθεσμα.
Στη σύνοδο κορυφής της Πέμπτης υπάρχει ήδη αντιπαράθεση μεταξύ των χωρών που θέλουν να διατηρήσουν το ETS και εκείνων που επιδιώκουν την αποδυνάμωση ή την κατάργησή του.
Ορισμένα κράτη-μέλη, όπως η Ισπανία, η Σουηδία και η Δανία, έχουν καταστήσει σαφές ότι η αποδυνάμωση του ETS θα τιμωρούσε τις εταιρείες που έχουν επενδύσει στον εκσυγχρονισμό και την πράσινη μετάβαση, επιβραβεύοντας όσες παραμένουν εξαρτημένες από τα ορυκτά καύσιμα.
Από την άλλη πλευρά, χώρες της Κεντρικής Ευρώπης αντιτίθενται θεμελιωδώς στο ETS, ενώ η Αυστρία και η Ιταλία θέλουν να αντιμετωπίσουν τον αντίκτυπό του στις τιμές της ηλεκτρικής ενέργειας.
Η Ιταλίδα πρωθυπουργός Τζόρτζια Μελόνι δήλωσε την περασμένη εβδομάδα: "Με το ξέσπασμα της κρίσης στη Μέση Ανατολή, το ζήτημα των τιμών της ενέργειας έχει καταστεί ακόμη πιο σημαντικό, γι’ αυτό σε ευρωπαϊκό επίπεδο ζητούμε την άμεση αναστολή της εφαρμογής του ETS στην παραγωγή ηλεκτρικής ενέργειας".
Μία πρόταση της Ευρωπαϊκής Επιτροπής, η οποία αναγνωρίζει ότι το ETS χρειάζεται αναμόρφωση, είναι να χρησιμοποιηθούν τα έσοδα από το σύστημα για τη στήριξη βιομηχανιών που πλήττονται από το αυξανόμενο κόστος.
"Ζούμε σε έναν πολύπλοκο κόσμο συμβιβασμών", υπογράμμισε ο Georg Zachmann, ειδικός σε θέματα ενέργειας και κλίματος στο think tank Bruegel στις Βρυξέλλες.
"Αν η Ευρώπη θέλει να επενδύσει στην πυρηνική ή την ανανεώσιμη ενέργεια για να γίνει πιο αυτάρκης και ενεργειακά ασφαλής, αυτό θα πάρει χρόνο".
Χαρακτηρίζει "τρέλα" το γεγονός ότι η ηλιόλουστη νότια Ιταλία δεν εγκαθιστά περισσότερα ηλιακά πάνελ, για παράδειγμα.
"Χρειάζεται ένα μακροπρόθεσμο σχέδιο, αλλά και ρεαλιστικό. Η ΕΕ έχει ένα τέτοιο, αλλά οι νέοι στόχοι για το 2030 και ιδιαίτερα για το 2040 είναι πολύ φιλόδοξοι".
Η ΕΕ έχει θέσει νομικά δεσμευτικό στόχο για μείωση των καθαρών εκπομπών αερίων του θερμοκηπίου κατά 90% έως το 2040 σε σύγκριση με τα επίπεδα του 1990. "Είναι πράγματι εφικτό;" διερωτάται.
Ο Zachmann σημειώνει ότι οι κυβερνήσεις φοβούνται και το κόστος. "Η Ευρώπη θέλει σε γενικές γραμμές να απομακρύνει το πετρέλαιο και το φυσικό αέριο από το ενεργειακό μείγμα, αλλά οι υπεύθυνοι χάραξης πολιτικής είναι ευαίσθητοι στο κόστος" και στις αντιδράσεις των ψηφοφόρων.
Πολιτικοί λόγοι δυσκολεύουν επίσης τη στενότερη συνεργασία ΕΕ–Ηνωμένου Βασιλείου στον τομέα της ενέργειας.
"Σε επίπεδο κλάδου, τόσο στην ΕΕ όσο και στο Ηνωμένο Βασίλειο υπάρχει διάθεση για περισσότερη συνεργασία, γιατί έχει νόημα. Από καθαρά οικονομική άποψη, όλοι θα ωφελούνταν".
Ωστόσο, η σκιά του Brexit βαραίνει τη συζήτηση. Τελικά, η ΕΕ βασίζεται στο Δικαστήριο της Ευρωπαϊκής Ένωσης για τη σωστή λειτουργία της ενιαίας αγοράς. "Και το Ηνωμένο Βασίλειο δεν το αποδέχεται".
Ο Dan Marks εκτιμά ότι η ΕΕ πρέπει να κινηθεί πιο ευέλικτα και ότι το Ηνωμένο Βασίλειο θα μπορούσε να είναι πιο φιλόδοξο στη συνεργασία για την ενέργεια.
"Η πραγματικότητα που αντιμετωπίζει η Ευρώπη θα φέρνει συνεχώς τις δύο πλευρές πιο κοντά", λέει. "Το Ηνωμένο Βασίλειο διαθέτει τον μεγαλύτερο στόλο υπεράκτιων αιολικών πάρκων και τα μεγαλύτερα σχέδια για τη Βόρεια Θάλασσα, ενώ η βρετανική κυβέρνηση θα θέλει να διασφαλίσει ότι σε περίπτωση κρίσης η Γαλλία δεν θα διακόψει την παροχή ενέργειας προς το Ηνωμένο Βασίλειο", προσθέτει. Υπάρχει αμοιβαίο συμφέρον για διασφαλισμένη ενεργειακή ασφάλεια.
Θα αποδειχθεί άραγε ο πόλεμος στο Ιράν σημείο καμπής για την Ευρώπη στην προσπάθειά της να επιτύχει – ή έστω να σημειώσει σημαντική πρόοδο – προς την ενεργειακή ασφάλεια;
"Κάθε φορά που υπάρχει κρίση πετρελαίου και φυσικού αερίου, όλοι πιστεύουν ότι πρόκειται για σημείο καμπής", λέει ο Marks.
"Ανατρέξτε στις δεκαετίες του 1970 και 1980 και στο αμερικανικό Κογκρέσο που εξέταζε τρόπους μείωσης της εξάρτησης και της κατανάλωσης ενέργειας. Τώρα είναι 2026 και, να που, έχουμε άλλη μία κρίση φυσικού αερίου και είμαστε εξίσου εκτεθειμένοι όσο και τότε"
Δεν υπάρχει αμφιβολία ότι πρόκειται για μια κρίσιμη στιγμή. Οι ηγέτες της ΕΕ που συναντώνται στις Βρυξέλλες το γνωρίζουν πολύ καλά. Το ερώτημα είναι αν έχουν την ενότητα ή το θάρρος να αλλάξουν ουσιαστικά τα πράγματα, καταλήγει το BBC.
greece-salonikia
Επτά μήνες μετά την πλήρους κλίμακας εισβολή της Ρωσίας στην Ουκρανία, που ξεκίνησε τον Φεβρουάριο του 2022, η πρόεδρος της Ευρωπαϊκής Επιτροπής στάθηκε στο βήμα της στο Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο και κατηγόρησε τη Ρωσία ότι χειραγωγεί την ενεργειακή αγορά της ΕΕ.
Συνεχής ενημέρωση για τον πόλεμο στη Μέση Ανατολή στο Liveblog του Capital.gr
"Προτιμούν να καίνε το αέριο παρά να το παραδίδουν", διακήρυξε η Ούρσουλα φον ντερ Λάιεν, καθώς οι εκτινασσόμενες τιμές ενέργειας έπλητταν τους καταναλωτές σε όλη την ήπειρο. "Αυτή η αγορά δεν λειτουργεί πλέον".
"Πρόκειται για πόλεμο κατά της ενέργειάς μας, πόλεμο κατά της οικονομίας μας, πόλεμο κατά των αξιών μας και πόλεμο κατά του μέλλοντός μας", δήλωσε, επιμένοντας ότι η Ευρώπη ήδη στρεφόταν μακριά από το ρωσικό αέριο προς πιο αξιόπιστους εταίρους όπως οι ΗΠΑ και η Νορβηγία.
Όμως τέσσερα χρόνια μετά, στο κέντρο της Ευρώπης επικρατεί ξανά βαθιά απογοήτευση που συνδέεται με την ενέργεια.
"Ορκιστήκαμε ότι θα μάθουμε. Υποσχεθήκαμε ότι τα πράγματα θα αλλάξουν, αλλά να που βρισκόμαστε", αναφέρει στο βρετανικό δίκτυο BBC ένας ιδιαίτερα απογοητευμένος Ευρωπαίος διπλωμάτης. Ζήτησε να διατηρήσει την ανωνυμία του για να μιλήσει ανοιχτά.
Η αιτία της έντονης ενόχλησής του ήταν το αυξανόμενο ενεργειακό σοκ της Ευρώπης, που πυροδοτήθηκε από την κλιμακούμενη σύγκρουση στη Μέση Ανατολή και κυριαρχεί στη σύνοδο κορυφής των Ευρωπαίων ηγετών στις Βρυξέλλες την Πέμπτη.
"Αντί να επικεντρώνονται στα απολύτως αναγκαία μακροπρόθεσμα σχέδια – για το πώς θα γίνει η Ευρώπη πιο ανταγωνιστική σε αυτόν τον ολοένα και πιο ασταθή κόσμο, οι πρωθυπουργοί και οι πρόεδροι [της Ευρώπης] βρίσκονται τώρα σε πανικό για τις τιμές [της ενέργειας], ανησυχώντας για εξοργισμένους ψηφοφόρους και αναζητώντας εναγωνίως βραχυπρόθεσμες λύσεις.
"Ακριβώς όπως στην κρίση μετά την πλήρους κλίμακας εισβολή της Ρωσίας στην Ουκρανία. Διαφορετική σύγκρουση. Ίδιες ευρωπαϊκές διαιρέσεις· ίδια διλήμματα για την ενέργεια. Δεν μπορούμε να συνεχίσουμε να κινούμαστε σε αυτόν τον φαύλο κύκλο. Κάτι πρέπει να αλλάξει".
Θα ήταν δύσκολο να βρει κανείς υπεύθυνο χάραξης πολιτικής στην Ευρώπη που να διαφωνεί με αυτήν την τελευταία διαπίστωση.
Αλλά μπορεί η Ευρώπη – είτε πρόκειται για ολόκληρη την ήπειρο είτε έστω για τα 27 κράτη-μέλη της ΕΕ, με το ποικιλόμορφο φάσμα βιομηχανιών, ενεργειακών αναγκών και απόψεων για τις ανανεώσιμες πηγές – να εξασφαλίσει πραγματικά τη δική της ενέργεια;
Χώρες της Ευρώπης που επλήγησαν σκληρά
Πολλά έχουν αλλάξει από το 2022, όταν η Ευρώπη αποφάσισε να απεξαρτηθεί σταδιακά από το ρωσικό φυσικό αέριο, το πετρέλαιο και τον άνθρακα και να γίνει πιο ενεργειακά ανεξάρτητη, μετά την εκτεταμένη επίθεση της Μόσχας στην Ουκρανία.
Λαμβάνοντας υπόψη τη φήμη της ΕΕ για αργές διαδικασίες, το μπλοκ κινήθηκε γρήγορα μόλις αποφάσισε να διακόψει τους δεσμούς με τους ρωσικούς ενεργειακούς προμηθευτές. Πλέον μόνο το 2% των εισαγωγών πετρελαίου προέρχεται από τη Ρωσία, κατευθυνόμενο αποκλειστικά προς την Ουγγαρία και τη Σλοβακία, που διατηρούν φιλικές σχέσεις με τη Μόσχα. Η ΕΕ σχεδιάζει να τερματίσει όλες τις εισαγωγές ρωσικού φυσικού αερίου – συμπεριλαμβανομένου του LNG – έως το επόμενο έτος.
Πρόκειται για μια εντυπωσιακή μεταστροφή σε σχέση με την περίοδο πριν από την εισβολή, όταν η Ρωσία παρείχε περίπου το 55% των εισαγωγών φυσικού αερίου της Γερμανίας, τροφοδοτώντας τις ενεργοβόρες βιομηχανίες της, ιδίως τη χημική και την αυτοκινητοβιομηχανία.
Καθώς οι τιμές της ενέργειας εκτοξεύτηκαν το 2022 ως αντίδραση στην εισβολή και στην ενεργειακή αντιπαράθεση Ρωσίας–Ευρώπης, πολλές χώρες, όπως η Ιταλία και το Ηνωμένο Βασίλειο, αναγκάστηκαν να στηρίξουν καταναλωτές και επιχειρήσεις για να πληρώσουν τους λογαριασμούς τους. Ερχόμενο τόσο σύντομα μετά το οικονομικό σοκ της πανδημίας Covid-19, αυτό πίεσε ασφυκτικά κυβερνήσεις που ήδη αντιμετώπιζαν δημοσιονομικές δυσκολίες.
Η "διαφοροποίηση" έγινε λέξη-κλειδί στους διαδρόμους των Βρυξελλών. Η ΕΕ αποφάσισε ότι δεν θα επέτρεπε ποτέ ξανά στον εαυτό της να εξαρτάται τόσο πολύ από έναν και μόνο προμηθευτή ενέργειας.
Όμως τέσσερα χρόνια μετά, η εξάρτηση παραμένει, έστω και από περισσότερους προμηθευτές. Η Ευρώπη βασίζεται πλέον σε μεγάλο βαθμό στη Νορβηγία και τις ΗΠΑ για την ενέργειά της. Η απλή αφαίρεση της Ρωσίας από την εξίσωση δεν έλυσε το πρόβλημα της ενεργειακής ασφάλειας της ηπείρου.
Ο καθοριστικός ρόλος των ΗΠΑ
Οι ΗΠΑ του προέδρου Ντόναλντ Τραμπ έχουν καταστεί βασικός πυλώνας της ενεργειακής τροφοδοσίας της Ευρώπης, αντικαθιστώντας τη Ρωσία.
Η Ευρώπη προχώρησε σε ταχεία μετάβαση από το ρωσικό αέριο μέσω αγωγών στο υγροποιημένο φυσικό αέριο (LNG) το 2022. Σήμερα αποτελεί τον μεγαλύτερο εισαγωγέα LNG στον κόσμο και ο μεγαλύτερος μεμονωμένος προμηθευτής της (με ποσοστό 57% των συνολικών εισαγωγών LNG της ΕΕ) είναι οι ΗΠΑ.
Η ενεργοβόρα Γερμανία λαμβάνει πλέον έως και το 96% του LNG της από τις ΗΠΑ. Αυτή η εξάρτηση ίσως εξηγεί γιατί ο Γερμανός καγκελάριος Φρίντριχ Μερτς παρέμεινε σιωπηλός όταν καθόταν δίπλα στον Τραμπ στον Λευκό Οίκο πριν από δύο εβδομάδες, καθώς ο Αμερικανός πρόεδρος επέπληττε και απειλούσε να επιβάλει εμπορικό εμπάργκο στην Ισπανία, επειδή δεν του επέτρεψε να χρησιμοποιήσει στρατιωτικές βάσεις στο έδαφός της για επιθέσεις στο Ιράν.
Ίσως η ασθμαίνουσα γερμανική οικονομία και η τρέχουσα δίψα της για αμερικανική ενέργεια να βρίσκονταν στο μυαλό του Μερτς. Ίσως να μην ήθελε να ρισκάρει την οργή του Αμερικανού προέδρου, γνωστού για τη διάθεσή του για εκδίκηση. Όπως και να έχει, δεν ήταν καλή εικόνα για την ευρωπαϊκή ενότητα εκείνη την ημέρα, σημειώνει το BBC.
Από τότε που επέστρεψε στον Λευκό Οίκο πριν από λίγο περισσότερο από έναν χρόνο, ο Τραμπ έχει χρησιμοποιήσει την οικονομική του ισχύ και την ευρωπαϊκή ανάγκη για αμερικανική βοήθεια στην εξεύρεση βιώσιμης ειρήνης στην Ουκρανία, για να πιέσει την ΕΕ να δεσμευτεί για την αγορά ακριβότερου αμερικανικού LNG.
Τον Ιούλιο, ο Τραμπ απείλησε το μπλοκ με επώδυνους δασμούς 30% σε όλες τις εξαγωγές του προς τις ΗΠΑ, με εξαίρεση εμπορεύματα όπως ο χάλυβας που ήδη αντιμετώπιζαν ακόμη υψηλότερες επιβαρύνσεις.
Η πρόεδρος της Ευρωπαϊκής Επιτροπής, Ούρσουλα φον ντερ Λάιεν, μετέβη τότε στο γήπεδο γκολφ του Τραμπ στο Τέρνμπερι της Σκωτίας, όπου ο Αμερικανός πρόεδρος έκανε διακοπές και υπέγραψε συμφωνία για δαπάνες 750 δισ. δολαρίων (568 δισ. λιρών) σε αμερικανικό πετρέλαιο, LNG και πυρηνικές τεχνολογίες τα επόμενα τρία χρόνια.
Η ΕΕ υποσχέθηκε να επιβάλει μηδενικούς δασμούς στις αμερικανικές εισαγωγές. Σε αντάλλαγμα, ο Τραμπ "μείωσε" την απειλή δασμών από 30% σε 15% για τις περισσότερες εξαγωγές της ΕΕ προς τις ΗΠΑ.
Η φον ντερ Λάιεν παρουσίασε τη συμφωνία αυτή ως στρατηγική απάντηση για τη μείωση της εξάρτησης της ΕΕ από τα ρωσικά ορυκτά καύσιμα. Ωστόσο, έθεσε το μπλοκ σε σαφή θέση αδυναμίας έναντι των ΗΠΑ.
Η κυβέρνηση Τραμπ, από την πλευρά της, πανηγύρισε τη σύναψη της μεγαλύτερης εμπορικής συμφωνίας στην ιστορία, παρουσιάζοντάς την ως μέσο μείωσης του εμπορικού της ελλείμματος με την ΕΕ και εξασφάλισης τεράστιων ευρωπαϊκών επενδύσεων στην αμερικανική ενέργεια, τον στρατιωτικό εξοπλισμό και άλλους τομείς.
Η ευρωπαϊκή ευαλωτότητα
Ωστόσο, δεν είναι καθόλου σαφές ότι η ζήτηση ενέργειας της ΕΕ και οι αμερικανικές εξαγωγές μπορούν να υποστηρίξουν την κλίμακα που προβλέπει η συμφωνία, η οποία βρίσκεται επί του παρόντος υπό συζήτηση στο Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο.
Η δε ευρωπαϊκή εξάρτηση από το LNG την καθιστά εξαιρετικά ευάλωτη στη μεταβλητότητα των παγκόσμιων τιμών σε περιόδους κρίσης, όπως βλέπουμε τώρα στον Περσικό Κόλπο.
Τα Στενά του Ορμούζ αποτελούν μία από τις σημαντικότερες θαλάσσιες οδούς στον κόσμο και το πιο κρίσιμο "στενό σημείο" για τη μεταφορά πετρελαίου. Περίπου το 20% της παγκόσμιας προσφοράς πετρελαίου διέρχεται από εκεί. Τα Στενά έχουν ουσιαστικά αποκλειστεί από το Ιράν, με εξαίρεση λίγα πλοία που μεταφέρουν ιρανικό πετρέλαιο προς την Ινδία και την Κίνα, μετά τις επιθέσεις Ισραήλ και ΗΠΑ στην Τεχεράνη στις 28 Φεβρουαρίου.
Αν και η Ευρώπη δεν αγοράζει μεγάλες ποσότητες πετρελαίου ή LNG από τη Μέση Ανατολή, και τα δύο είναι παγκόσμιες αγορές: οποιοσδήποτε αποκλεισμός των Στενών του Ορμούζ – τώρα ή στο μέλλον – μπορεί να προκαλέσει άνοδο τιμών η οποία επηρεάζει άμεσα την Ευρώπη, ανεξαρτήτως των περιορισμένων άμεσων εισαγωγών της.
Η ξαφνική έλλειψη προσφοράς, σε συνδυασμό με την αβεβαιότητα για τη διάρκεια της κρίσης, οδήγησε τις τιμές του πετρελαίου να αυξηθούν περίπου κατά 8% και την τιμή του φυσικού αερίου στην Ευρώπη κατά περίπου 20% το πρωί της 2ας Μαρτίου.
Κόστος και ανταγωνιστικότητα
"Αυτή η επιλογή μεταξύ ρωσικής ενέργειας και μεταβλητότητας της παγκόσμιας αγοράς είναι μια πολύ κακή επιλογή για την Ευρώπη", αναφέρει ο Dan Marks, ειδικός στην ενεργειακή ασφάλεια στο αμυντικό think tank Royal United Services Institute (Rusi).
Εκτιμά ότι η Ευρώπη θα καταφέρει να εξασφαλίσει ενεργειακές προμήθειες στην τρέχουσα κρίση, παρά το ουσιαστικό κλείσιμο των Στενών του Ορμούζ, επειδή η εύπορη ήπειρος μπορεί να πληρώσει περισσότερο από άλλες περιοχές σε περιόδους κρίσης. Το πρόβλημα, όμως, είναι το κόστος και η ανταγωνιστικότητα.
Μακροπρόθεσμα, σημειώνει, η Ευρώπη πρέπει να σκεφτεί πώς θα δημιουργήσει καλύτερα αποθέματα ενέργειας και πώς θα μειώσει ή θα αναδιοργανώσει την κατανάλωση, ώστε να αποκτήσει μεγαλύτερο έλεγχο σε αιφνίδιες μεταβολές της προσφοράς, όπως αυτές που βλέπουμε τώρα.
Ο Marks προειδοποιεί επίσης ότι η συνεχιζόμενη εξάρτηση της Ευρώπης από εξωτερικούς παράγοντες, όπως οι ΗΠΑ, για κρίσιμες ενεργειακές προμήθειες δημιουργεί "αστάθμητους παράγοντες" που συχνά δεν λαμβάνονται υπόψη.
Τι θα γινόταν αν ο Τραμπ αποφάσιζε ξαφνικά να κρατήσει την ενέργεια για εσωτερική κατανάλωση στις ΗΠΑ, για να μειώσει τις τιμές της βενζίνης ή ως τρόπο τιμωρίας ευρωπαϊκών χωρών επειδή δεν έστειλαν άμεσα πολεμικά πλοία στα Στενά του Ορμούζ για να διατηρήσουν ανοιχτή τη θαλάσσια οδό, όπως ζήτησε αυτή την εβδομάδα;
Ο Marks αναφέρει επίσης την πιθανότητα οι ΗΠΑ να υποστούν στο μέλλον σοβαρές καταιγίδες ή πυρκαγιές που θα καταστρέψουν τερματικούς σταθμούς LNG.
"Πρόκειται για συσσώρευση κινδύνων. Δεν υπάρχουν εύκολες απαντήσεις εδώ", καταλήγει.
Ακόμη και η αυξημένη χρήση φυσικού αερίου από τη δημοκρατική σύμμαχο Νορβηγία συνοδεύεται από προκλήσεις.
Η Νορβηγία είναι πλέον ο μεγαλύτερος προμηθευτής φυσικού αερίου της ΕΕ, έχοντας ουσιαστικά αντικαταστήσει τη Ρωσία, καλύπτοντας το ένα τρίτο της ετήσιας κατανάλωσης φυσικού αερίου του μπλοκ και το ήμισυ του Ηνωμένου Βασιλείου.
Έχει επίσης καταστήσει σαφές ότι ήδη λειτουργεί κοντά στο μέγιστο της παραγωγής της. Αυτό δημιουργεί δίλημμα για την ΕΕ, καθώς η αύξηση της προσφοράς θα απαιτούσε νέες έρευνες και επενδύσεις.
Το Όσλο υποστηρίζει ότι η ΕΕ υπονομεύει τον εαυτό της με σχέδια για τερματισμό της ανάπτυξης πετρελαίου και φυσικού αερίου στην ευρωπαϊκή Αρκτική στο πλαίσιο της προσπάθειας αντιμετώπισης της κλιματικής αλλαγής. Επισημαίνει ότι η Ρωσία έχει μεγάλα σχέδια για επέκταση της παραγωγής LNG στη ρωσική Αρκτική.
Η Νορβηγία ασκεί έντονες πιέσεις στις Βρυξέλλες για αλλαγή πολιτικής. Πρόκειται για έναν μόνο από τους πολλούς τρόπους με τους οποίους οι περιβαλλοντικές αποφάσεις εμπλέκονται στη δίνη της ευρωπαϊκής ενεργειακής συζήτησης.
Αναζήτηση βραχυπρόθεσμων λύσεων
Η αναζήτηση άμεσων λύσεων κυριαρχεί στη σύνοδο κορυφής της ΕΕ που διεξάγεται από το πρωί της Πέμπτης. Πολλοί ηγέτες ανησυχούν βαθιά ότι η εκτίναξη των τιμών της ενέργειας και οι πιθανές πληθωριστικές πιέσεις (σε συνδυασμό με ενδεχόμενες προσφυγικές ροές προς την Ευρώπη λόγω της κρίσης στη Μέση Ανατολή) θα αποξενώσουν τους ψηφοφόρους και θα ενισχύσουν λαϊκιστικά εθνικιστικά κόμματα τόσο της άκρας και υπερσυντηρητικής δεξιάς όσο και της ριζοσπαστικής αριστεράς.
"Είναι κρίσιμο να μειώσουμε τον αντίκτυπο στο κόστος [από τον πόλεμο με το Ιράν]", δήλωσε αυτή την εβδομάδα η Ούρσουλα φον ντερ Λάιεν ενόψει της συνόδου. "Πρέπει να προσφέρουμε άμεση ανακούφιση… [Χρειαζόμαστε] μια συνολική προσέγγιση για το πώς θα μειωθούν οι λογαριασμοί ενέργειας των πολιτών".
Οι ηγέτες της ΕΕ εξετάζουν την αναθεώρηση φόρων, την επιβολή ανώτατων τιμών για τους καταναλωτές και άλλα μέτρα ως γρήγορες λύσεις για τις βιομηχανίες που δοκιμάζονται.
Εκτός ΕΕ, η βρετανική κυβέρνηση δέχεται επίσης πιέσεις να στηρίξει τα νοικοκυριά απέναντι στο αυξανόμενο ενεργειακό κόστος. Την περασμένη εβδομάδα, η Βρετανή υπουργός Οικονομικών Ρέιτσελ Ριβς δήλωσε ότι οι υπηρεσίες του υπουργείου επανεξετάζουν την προπαρασκευαστική εργασία που είχε γίνει κατά την ενεργειακή κρίση του 2022.
Το μάθημα της Κίνας
Οι κυβερνήσεις της ΕΕ έχουν επίσης ζητήσει από την Ευρωπαϊκή Επιτροπή να επιταχύνει την επέκταση του εξηλεκτρισμού σε όλο το μπλοκ, διατηρώντας παράλληλα το κόστος υπό έλεγχο.
Γνωρίζουν ότι η Κίνα βρίσκεται ήδη πολύ μπροστά σε αυτή τη διαδικασία. Είναι αλήθεια ότι, ως ο μεγαλύτερος εισαγωγέας πετρελαίου στον κόσμο, έχει πληγεί από τον ντε φάκτο αποκλεισμό των Στενών του Ορμούζ. Ωστόσο, το Πεκίνο ακολουθεί εδώ και καιρό στρατηγική ενεργειακής ασφάλειας σχεδιασμένη ακριβώς για τέτοιες στιγμές.
Στον πυρήνα της βρίσκεται ο εξηλεκτρισμός: η μετατόπιση μεγαλύτερου μέρους της οικονομίας μακριά από την άμεση κατανάλωση πετρελαίου και φυσικού αερίου. Στόχος είναι η μείωση της έκθεσης στις ευμετάβλητες αγορές ενέργειας που επηρεάζονται από γεωπολιτικές αναταράξεις.
Περισσότερο από το 30% της τελικής κατανάλωσης ενέργειας της Κίνας προέρχεται πλέον από ηλεκτρική ενέργεια, σε σύγκριση με λίγο πάνω από 20% παγκοσμίως και λιγότερο από το 25% στην ΕΕ.
Πολιτικές που στοχεύουν τόσο στην ενεργειακή ασφάλεια όσο και στη μείωση των εκπομπών ρύπων έχουν οδηγήσει στο να είναι πάνω από τα μισά αυτοκίνητα που πωλούνται στην Κίνα ηλεκτρικά, αντί για οχήματα με κινητήρες εσωτερικής καύσης.
Ωστόσο, σε αντίθεση με την Κίνα, στην ΕΕ επικρατεί διχασμός. Υποστηρικτές και αντίπαλοι των πράσινων πολιτικών και των εναλλακτικών ενεργειακών πηγών χρησιμοποιούν τον πόλεμο στο Ιράν για να ενισχύσουν τις διαφορετικές τους θέσεις.
Ο πρωθυπουργός του Βελγίου, Μπαρτ ντε Βέβερ, προκάλεσε έκπληξη το σαββατοκύριακο, ακόμη και σε μέλη της κυβέρνησής του, καλώντας την ΕΕ να εξομαλύνει τις σχέσεις με τη Ρωσία ώστε να ανακτήσει πρόσβαση σε φθηνή ενέργεια.
"Είναι κοινή λογική", υποστήριξε. "Κατ’ ιδίαν, Ευρωπαίοι ηγέτες μου λένε ότι έχω δίκιο, αλλά κανείς δεν τολμά να το πει δημόσια".
Κατά καιρούς ακούγονται παρόμοιες απόψεις, εκτός καταγραφής, και από τμήματα της γερμανικής βιομηχανίας. Το ακροδεξιό κόμμα AfD, που προηγείται στις δημοσκοπήσεις στη Γερμανία, ζητά την άμεση άρση των κυρώσεων κατά της Ρωσίας.
Σε άλλα μέρη της Ευρώπης, το αυξανόμενο ενεργειακό κόστος που προκαλείται από τα γεγονότα στη Μέση Ανατολή χρησιμοποιείται ως ακόμη ένα επιχείρημα για την αποδυνάμωση του Συστήματος Εμπορίας Εκπομπών (ETS) της ΕΕ, που λειτουργεί εδώ και δύο δεκαετίες.
Το ETS υποχρεώνει τις βιομηχανίες να πληρώνουν για τις εκπομπές άνθρακα, με στόχο τη σταδιακή απεξάρτηση από τα ορυκτά καύσιμα μακροπρόθεσμα.
Στη σύνοδο κορυφής της Πέμπτης υπάρχει ήδη αντιπαράθεση μεταξύ των χωρών που θέλουν να διατηρήσουν το ETS και εκείνων που επιδιώκουν την αποδυνάμωση ή την κατάργησή του.
Ορισμένα κράτη-μέλη, όπως η Ισπανία, η Σουηδία και η Δανία, έχουν καταστήσει σαφές ότι η αποδυνάμωση του ETS θα τιμωρούσε τις εταιρείες που έχουν επενδύσει στον εκσυγχρονισμό και την πράσινη μετάβαση, επιβραβεύοντας όσες παραμένουν εξαρτημένες από τα ορυκτά καύσιμα.
Από την άλλη πλευρά, χώρες της Κεντρικής Ευρώπης αντιτίθενται θεμελιωδώς στο ETS, ενώ η Αυστρία και η Ιταλία θέλουν να αντιμετωπίσουν τον αντίκτυπό του στις τιμές της ηλεκτρικής ενέργειας.
Η Ιταλίδα πρωθυπουργός Τζόρτζια Μελόνι δήλωσε την περασμένη εβδομάδα: "Με το ξέσπασμα της κρίσης στη Μέση Ανατολή, το ζήτημα των τιμών της ενέργειας έχει καταστεί ακόμη πιο σημαντικό, γι’ αυτό σε ευρωπαϊκό επίπεδο ζητούμε την άμεση αναστολή της εφαρμογής του ETS στην παραγωγή ηλεκτρικής ενέργειας".
Μία πρόταση της Ευρωπαϊκής Επιτροπής, η οποία αναγνωρίζει ότι το ETS χρειάζεται αναμόρφωση, είναι να χρησιμοποιηθούν τα έσοδα από το σύστημα για τη στήριξη βιομηχανιών που πλήττονται από το αυξανόμενο κόστος.
"Ζούμε σε έναν πολύπλοκο κόσμο συμβιβασμών", υπογράμμισε ο Georg Zachmann, ειδικός σε θέματα ενέργειας και κλίματος στο think tank Bruegel στις Βρυξέλλες.
"Αν η Ευρώπη θέλει να επενδύσει στην πυρηνική ή την ανανεώσιμη ενέργεια για να γίνει πιο αυτάρκης και ενεργειακά ασφαλής, αυτό θα πάρει χρόνο".
Χαρακτηρίζει "τρέλα" το γεγονός ότι η ηλιόλουστη νότια Ιταλία δεν εγκαθιστά περισσότερα ηλιακά πάνελ, για παράδειγμα.
"Χρειάζεται ένα μακροπρόθεσμο σχέδιο, αλλά και ρεαλιστικό. Η ΕΕ έχει ένα τέτοιο, αλλά οι νέοι στόχοι για το 2030 και ιδιαίτερα για το 2040 είναι πολύ φιλόδοξοι".
Η ΕΕ έχει θέσει νομικά δεσμευτικό στόχο για μείωση των καθαρών εκπομπών αερίων του θερμοκηπίου κατά 90% έως το 2040 σε σύγκριση με τα επίπεδα του 1990. "Είναι πράγματι εφικτό;" διερωτάται.
Ο Zachmann σημειώνει ότι οι κυβερνήσεις φοβούνται και το κόστος. "Η Ευρώπη θέλει σε γενικές γραμμές να απομακρύνει το πετρέλαιο και το φυσικό αέριο από το ενεργειακό μείγμα, αλλά οι υπεύθυνοι χάραξης πολιτικής είναι ευαίσθητοι στο κόστος" και στις αντιδράσεις των ψηφοφόρων.
Πολιτικοί λόγοι δυσκολεύουν επίσης τη στενότερη συνεργασία ΕΕ–Ηνωμένου Βασιλείου στον τομέα της ενέργειας.
"Σε επίπεδο κλάδου, τόσο στην ΕΕ όσο και στο Ηνωμένο Βασίλειο υπάρχει διάθεση για περισσότερη συνεργασία, γιατί έχει νόημα. Από καθαρά οικονομική άποψη, όλοι θα ωφελούνταν".
Ωστόσο, η σκιά του Brexit βαραίνει τη συζήτηση. Τελικά, η ΕΕ βασίζεται στο Δικαστήριο της Ευρωπαϊκής Ένωσης για τη σωστή λειτουργία της ενιαίας αγοράς. "Και το Ηνωμένο Βασίλειο δεν το αποδέχεται".
Ο Dan Marks εκτιμά ότι η ΕΕ πρέπει να κινηθεί πιο ευέλικτα και ότι το Ηνωμένο Βασίλειο θα μπορούσε να είναι πιο φιλόδοξο στη συνεργασία για την ενέργεια.
"Η πραγματικότητα που αντιμετωπίζει η Ευρώπη θα φέρνει συνεχώς τις δύο πλευρές πιο κοντά", λέει. "Το Ηνωμένο Βασίλειο διαθέτει τον μεγαλύτερο στόλο υπεράκτιων αιολικών πάρκων και τα μεγαλύτερα σχέδια για τη Βόρεια Θάλασσα, ενώ η βρετανική κυβέρνηση θα θέλει να διασφαλίσει ότι σε περίπτωση κρίσης η Γαλλία δεν θα διακόψει την παροχή ενέργειας προς το Ηνωμένο Βασίλειο", προσθέτει. Υπάρχει αμοιβαίο συμφέρον για διασφαλισμένη ενεργειακή ασφάλεια.
Θα αποδειχθεί άραγε ο πόλεμος στο Ιράν σημείο καμπής για την Ευρώπη στην προσπάθειά της να επιτύχει – ή έστω να σημειώσει σημαντική πρόοδο – προς την ενεργειακή ασφάλεια;
"Κάθε φορά που υπάρχει κρίση πετρελαίου και φυσικού αερίου, όλοι πιστεύουν ότι πρόκειται για σημείο καμπής", λέει ο Marks.
"Ανατρέξτε στις δεκαετίες του 1970 και 1980 και στο αμερικανικό Κογκρέσο που εξέταζε τρόπους μείωσης της εξάρτησης και της κατανάλωσης ενέργειας. Τώρα είναι 2026 και, να που, έχουμε άλλη μία κρίση φυσικού αερίου και είμαστε εξίσου εκτεθειμένοι όσο και τότε"
Δεν υπάρχει αμφιβολία ότι πρόκειται για μια κρίσιμη στιγμή. Οι ηγέτες της ΕΕ που συναντώνται στις Βρυξέλλες το γνωρίζουν πολύ καλά. Το ερώτημα είναι αν έχουν την ενότητα ή το θάρρος να αλλάξουν ουσιαστικά τα πράγματα, καταλήγει το BBC.
greece-salonikia
ΜΟΙΡΑΣΤΕΙΤΕ
ΔΕΙΤΕ ΑΚΟΜΑ
ΠΡΟΗΓΟΥΜΕΝΟ ΑΡΘΡΟ
Πρώτο κύμα ανατιμήσεων στα αεροπορικά εισιτήρια στην Ελλάδα
ΣΧΟΛΙΑΣΤΕ
