Μανώλης Ανδριωτάκης Καθημερινή
Η τεχνητή νοημοσύνη, οι εξωγήινοι, ο Eλον Μασκ και το τέλος του ανθρώπινου είδους δεν είναι θέματα που συναντώνται συχνά στην ίδια συζήτηση. Για τον Μάρτιν Ρις, όμως, αποτελούν διαφορετικές όψεις του ίδιου ερωτήματος: ποιο είναι το μέλλον της νοημοσύνης μέσα στο σύμπαν; Ο κοσμολόγος, αστροφυσικός και πρώην βασιλικός αστρονόμος έχει αφιερώσει περισσότερες από έξι δεκαετίες στο να μελετάει τα απώτατα όρια του σύμπαντος και τη θέση του ανθρώπου μέσα σ’ αυτό
– Ας ξεκινήσουμε με την ερώτηση που σας κάνουν όλοι όταν σας συναντούν για πρώτη φορά: υπάρχει ζωή σε άλλον πλανήτη;
– Θα σας απογοητεύσω, γιατί δεν γνωρίζουμε ακόμη την απάντηση. Η πρόοδος που έχει συντελεστεί τα τελευταία χρόνια στη διαστημική τεχνολογία είναι πραγματικά εντυπωσιακή. Οταν ξεκινούσα τη διαδρομή μου, μόλις είχαμε ανακαλύψει ότι το σύμπαν είχε αρχή και αρχίζαμε να κατανοούμε τις μαύρες τρύπες και τη θεωρία της σχετικότητας. Σήμερα γνωρίζουμε ότι οι περισσότεροι αστέρες διαθέτουν πλανήτες. Πιστεύω ότι μέσα στα επόμενα είκοσι ή τριάντα χρόνια, χάρη στις καλύτερες παρατηρήσεις και στην κατανόηση της προέλευσης της ζωής, θα μπορέσουμε να απαντήσουμε αν είμαστε μόνοι στο σύμπαν. Αν υπάρχουν εξωγήινοι, θα είναι άραγε βιολογικά όντα ή ηλεκτρονικές μορφές νοημοσύνης; Δεν το γνωρίζουμε και αυτό κάνει το ερώτημα ακόμη πιο συναρπαστικό.
– Ποια είναι η άποψή σας για την κατεύθυνση που έχει πάρει σήμερα η τεχνητή νοημοσύνη; Πιστεύετε ότι θα φτάσουμε ποτέ στη λεγόμενη «μοναδικότητα»;
– Δεν το πιστεύω. Προβλέπω ότι θα έχουμε ολοένα και ισχυρότερους υπολογιστές για υπολογισμούς και επεξεργασία δεδομένων, αλλά δεν είναι καθόλου προφανές ότι θα αλληλεπιδρούν με τον πραγματικό κόσμο με τον τρόπο που φαντάζεται ο Ρέι Κέρζουελ, οδηγώντας στη μοναδικότητα ή στην καταστροφή των πάντων. Αυτό είναι καθαρή επιστημονική φαντασία. Αντιθέτως, η τεχνητή νοημοσύνη θα αναλαμβάνει περισσότερες καθημερινές εργασίες και θα βοηθήσει σημαντικά την επιστήμη στη διαχείριση τεράστιων συνόλων δεδομένων. Στη θεωρία χορδών εργαζόμαστε με χώρους δέκα διαστάσεων, πολυπλοκότητες που ο ανθρώπινος εγκέφαλος δεν μπορεί να διαχειριστεί, οπότε εκεί χρειαζόμαστε σίγουρα τις υπεράνθρωπες υπολογιστικές δυνατότητες που έχουν οι μηχανές.
Ρομποτική με ΑΙ, ο συνδυασμός που φέρνει χρήματα στις startups
– Eχετε τονίσει πολλές φορές ότι πρέπει να διακρίνουμε τη νοημοσύνη από τη συνείδηση. Γιατί είναι τόσο σημαντική αυτή η διάκριση;
– Είναι εξαιρετικά κρίσιμη γιατί η νοημοσύνη μπορεί να υπάρξει σε πολύ υψηλό επίπεδο χωρίς τη συνείδηση. Είναι πιθανό η συνείδηση να περιορίζεται αποκλειστικά σε οντότητες που έχουν βιολογικό σώμα. Αυτό το ερώτημα έχει τεράστια σημασία για το πώς πρέπει να σχετιζόμαστε με τους έξυπνους υπολογιστές και αν θα πρέπει να τους δοθούν δικαιώματα. Είναι πιθανό οι άνθρωποι να αντικατασταθούν τελικά από εξαιρετικά έξυπνα ηλεκτρονικά ρομπότ. Το αν θα έπρεπε να καλωσορίσουμε μια τέτοια εξέλιξη εξαρτάται σε μεγάλο βαθμό από το αν αυτά τα ρομπότ θα διαθέτουν συνείδηση και αυτογνωσία. Αν δεν είναι σε θέση να εκτιμήσουν το θαύμα και την ομορφιά του σύμπαντος, αυτό θα είναι πολύ λυπηρό. Αν όμως έχουν αυτή την ικανότητα, και μάλιστα σε ακόμη μεγαλύτερο βαθμό από τους ανθρώπους, τότε θα πρέπει να καλωσορίσουμε την τελική τους επικράτηση. Οι δικές μου απόψεις πάνω σε αυτό παραμένουν ακόμη ανοιχτές.
Οι αποστολές στον Αρη – Τα ρομπότ δεν χρειάζονται οξυγόνο ή προστασία από την ακτινοβολία και γίνονται ολοένα και πιο ικανά. Γι’ αυτό δεν πιστεύω ότι πρέπει να δαπανώνται δημόσιοι πόροι για την αποστολή ανθρώπων στον Αρη.
– Ποιος είναι ο μεγαλύτερος άμεσος κίνδυνος που βλέπετε;
– Η υπερβολική εξάρτησή μας από παγκόσμια δίκτυα που ελέγχονται από την τεχνητή νοημοσύνη. Αν υπάρξει μια δυσλειτουργία ή μια δολιοφθορά, οι συνέπειες μπορούν να εξαπλωθούν σε ολόκληρο το σύστημα. Πολλά από αυτά τα συστήματα είναι παγκόσμια: οι δορυφόροι GPS, ο έλεγχος της εναέριας κυκλοφορίας, οι παγκόσμιες αλυσίδες εφοδιασμού. Αν διαταραχθούν, η κατάσταση θα γίνει χαοτική. Σκεφτείτε απλώς τι θα συνέβαινε αν μια μεγάλη πόλη έχανε για λίγες μόνο ημέρες το ηλεκτρικό ρεύμα και το Διαδίκτυο. Δεν θα υπήρχαν τρόφιμα, ενέργεια, τίποτα. Η κοινωνική τάξη θα κατέρρεε. Και επειδή όλα αυτά τα συστήματα είναι πλέον παγκοσμίως διασυνδεδεμένα, κάτι τέτοιο θα μπορούσε να συμβεί σε παγκόσμια κλίμακα.
– Στο βιβλίο σας «The End of Astronauts» υποστηρίζετε ότι το μέλλον της διαστημικής εξερεύνησης ανήκει στα ρομπότ και όχι στους ανθρώπους. Γιατί; Και πώς βλέπετε τα σχέδια του Ελον Μασκ για τον Αρη;
– Η διαστημική εποχή ξεκίνησε εντυπωσιακά με το πρόγραμμα Apollo και την προσσελήνωση το 1969. Από το 1972, όμως, μέχρι φέτος τον Απρίλιο, κανένας άνθρωπος δεν είχε ταξιδέψει πέρα από τη γήινη τροχιά. Οταν ήμουν νέος πιστεύαμε ότι κάποια στιγμή θα φτάναμε πολύ πιο μακριά, όμως το Apollo χρηματοδοτήθηκε κυρίως για λόγους εθνικού γοήτρου απέναντι στη Σοβιετική Ενωση. Τα επιχειρήματα υπέρ των επανδρωμένων αποστολών στο βαθύ Διάστημα αποδυναμώνονται όσο εξελίσσονται τα ρομπότ. Τα ρομπότ δεν χρειάζονται οξυγόνο, ατμόσφαιρα ή προστασία από την ακτινοβολία και γίνονται ολοένα και πιο ικανά. Γι’ αυτό δεν πιστεύω ότι πρέπει να δαπανώνται δημόσιοι πόροι για την αποστολή ανθρώπων στον Αρη. Αν κάποιοι εκκεντρικοί δισεκατομμυριούχοι θέλουν να ξοδέψουν τα δικά τους χρήματα, καλή τους τύχη. Ο Ελον Μασκ έχει πει ότι θέλει να πεθάνει στον Αρη, αλλά όχι κατά την πρόσκρουση. Ισως τα καταφέρει. Αν με ρωτάτε, θα ήταν προτιμότερο να είχε ήδη στείλει εκατοντάδες ρομπότ να του κατασκευάσουν ένα καταφύγιο και, όταν έρθει η ώρα, ένα μεγαλοπρεπές μαυσωλείο. Θα ταίριαζε στον τεράστιο εγωισμό του. Πρέπει βέβαια να του αναγνωρίσουμε ότι έχει αλλάξει ολόκληρες βιομηχανίες. Ομως, η αποστολή χιλιάδων ανθρώπων στον Αρη δεν είναι ρεαλιστική. Είναι υπερβολικά ακριβή και δεν πιστεύω ότι θα βρεθούν πολλοί που θα ήθελαν πραγματικά να ζήσουν εκεί.
– Ποιο είναι το ένα χαρακτηριστικό της ανθρωπότητας που σας κάνει να πιστεύετε ότι αξίζει να έχει μέλλον;
– Θα έλεγα κατ’ αρχάς ότι μπορούμε να γίνουμε καλύτεροι. Αλλά υπάρχει κάτι ακόμη που το αντιλαμβάνονται καλύτερα οι αστρονόμοι. Το μέλλον είναι ακόμη μεγαλύτερο από το παρελθόν. Η Γη σχηματίστηκε πριν από περίπου 4,5 δισεκατομμύρια χρόνια και η εξέλιξη δημιούργησε τη σημερινή πολύπλοκη βιόσφαιρα. Ομως, η Γη βρίσκεται ακόμη πριν από τη μέση της ζωής της. Ο Ηλιος θα συνεχίσει να λάμπει για άλλα έξι δισεκατομμύρια χρόνια, μέχρι να εξαντλήσει τα καύσιμά του. Εχουμε μπροστά μας ακόμη περισσότερο χρόνο απ’ όσο χρειάστηκε για να εξελιχθούμε από τις πρωτόγονες μορφές ζωής μέχρι σήμερα. Αν τελικά αποδειχθεί ότι οι άνθρωποι είμαστε το μοναδικό είδος του Γαλαξία που έχει αποκτήσει αυτοσυνείδηση, τότε η ευθύνη μας είναι τεράστια. Εχουμε χρέος να μη σβήσουμε μόνοι μας. Γιατί σε αυτές τις τεράστιες χρονικές κλίμακες, οι απόγονοί μας ίσως εξαπλωθούν σε ολόκληρο τον Γαλαξία. Βέβαια, δεν θα είναι σαν εμάς. Θα είναι μετα-άνθρωποι, σε διάφορες μορφές, και κατά πάσα πιθανότητα θα είναι ηλεκτρονικοί, όχι βιολογικοί. Από την άλλη πλευρά, αν υπάρχουν εξωγήινοι πολιτισμοί που σχηματίστηκαν ένα δισεκατομμύριο χρόνια πριν από τη Γη, η εξέλιξη εκεί ίσως έχει ήδη φτάσει πολύ πιο μακριά. Στο δικό τους μέλλον πιθανότατα δεν θα κυριαρχούν η δαρβινική εξέλιξη και η επιθετικότητα. Δεν είναι καθόλου βέβαιο ότι μια προηγμένη μορφή νοημοσύνης θα θέλει να κατακτήσει άλλους κόσμους. Ισως απλώς να βρίσκεται κάπου στο βαθύ Διάστημα, να κάνει βαθιές σκέψεις και να ζει τεράστιες πνευματικές περιπέτειες, χωρίς να ενδιαφέρεται καθόλου για την επέκταση ή την κατάκτηση.
Προφορικές εξετάσεις λόγω ΑΙ
– Η απάντηση βρίσκεται, λοιπόν, για μια ακόμη φορά στην πολιτική;
– Προφανώς χρειαζόμαστε καλύτερους πολιτικούς, αλλά πρέπει επίσης να συνειδητοποιήσουμε ότι πολλά από τα μεγάλα μας προβλήματα, όπως η κλιματική αλλαγή και η απώλεια της βιοποικιλότητας, δεν μπορούν να λυθούν σε εθνικό επίπεδο. Απαιτούν διεθνή συνεργασία. Πρέπει να διασφαλίσουμε ότι ο πλανήτης δεν θα οδηγηθεί προς τα πίσω από τις αποφάσεις μιας χούφτας δισεκατομμυριούχων ή λίγων ισχυρών εταιρειών. Χρειαζόμαστε πολίτες που να κατανοούν αυτά τα ζητήματα και να στηρίζουν τους πολιτικούς όταν λαμβάνουν δύσκολες αποφάσεις. Πιστεύω ότι η Ευρώπη έχει καθοριστικό ρόλο να παίξει σ’ αυτή την προσπάθεια.
– Τι θα συμβουλεύατε τις νεότερες γενιές;
– Θα τους έλεγα πρώτα απ’ όλα να προσπαθήσουν να κατανοήσουν τους άλλους ανθρώπους και την επιστήμη. Επειτα, θα τους πρότεινα να στηρίξουν πολιτικές που θα μοιράζουν τα οφέλη της προόδου και στις λιγότερο ανεπτυγμένες περιοχές του κόσμου, ιδιαίτερα στον παγκόσμιο Νότο. Δεν μπορούμε να έχουμε σταθερότητα στον κόσμο όσο παραμένει τόσο μεγάλη η απόσταση ανάμεσα στον Βορρά και τον Νότο. Πρέπει να μειώσουμε τις ανισότητες τόσο διεθνώς όσο και στο εσωτερικό των χωρών μας, για να έχουμε πιο σταθερές και ευτυχισμένες κοινωνίες. Στη Βρετανία παραμένουμε πολύ κοντά στις Ηνωμένες Πολιτείες. Η δική μου συμβουλή προς τους Βρετανούς πολιτικούς θα ήταν να μάθουν λιγότερα από την Αμερική και περισσότερα από τη Σκανδιναβία. Μια κοινωνία με ισχυρό κοινωνικό κράτος και μεγαλύτερη ισότητα αποτελεί σαφώς καλύτερο πρότυπο.
Πηγή:https://www.kathimerini.gr/society/564325402/martin-ris-stin-k-kai-an-ta-rompot-echoyn-syneidisi/
