Η είσοδος της στοάς Κοραή και τα τραπεζάκια της, 2014. Φωτογραφία: athenswalk
Η Αθήνα που χωρά σε έναν ...διάδρομο
Στην Ερμού, στη Σταδίου ή στην Πανεπιστημίου, οι βιτρίνες κρατούν το βλέμμα στο πεζοδρόμιο. Μια ανοιχτή είσοδος, όμως, αρκεί για να λοξοδρομήσει κανείς. Λίγα βήματα μέσα στο κτίριο και η διαδρομή συνεχίζεται κάτω από στέγαστρα, ανάμεσα σε μικρά μαγαζιά, σκάλες και πόρτες γραφείων. Η Αθήνα χωρά ξαφνικά σε έναν διάδρομο, σε μια προθήκη, σε δυο τραπέζια έξω από ένα καφενείο.
Κάθε στοά της πόλης έχει τον δικό της τρόπο να σε υποδέχεται. Άλλες ενώνουν δύο δρόμους και γίνονται καθημερινά περάσματα, άλλες σε οδηγούν ως το άγνωστο εσωτερικό ενός κτιρίου. Γυάλινες οροφές και περίτεχνα στοιχεία, αλλά και απλοί διάδρομοι ισογείων, με χαμηλά ταβάνια και επιγραφές η μια πίσω από την άλλη.
Η γυάλινη οροφή της στοάς Αρσακείου, σε φωτογραφία του 2022. Φωτογραφία: C messier
Οι δρόμοι μέσα στα κτίρια
Η ιστορία αυτών των περασμάτων πηγαίνει πίσω στα τέλη του 19ου αιώνα, όταν οι εμπορικές στοές ευρωπαϊκών πόλεων δίνουν το παράδειγμα και στην Αθήνα. Στην Ερμού, η στοά Κόνιαρη–Μελά χρονολογείται στο 1883 και η γειτονική Πύρρου στο 1885. Αργότερα, με τα πολυώροφα κτίρια γραφείων και καταστημάτων, οι στοές πληθαίνουν. Πίσω από την πρόσοψη προς τον δρόμο βρίσκουν θέση και άλλα καταστήματα και το εμπόριο, που στη διάρκεια της ημέρας προσελκύει πλήθος επισκεπτών, απλώνεται βαθύτερα μέσα στο οικοδομικό τετράγωνο.
Το 1936, ο αρχιτέκτονας Αλέξανδρος Νικολούδης δίνει την οριστική μορφή στη στοά που φέρει το όνομά του. Στο ισόγειο τοποθετεί καταστήματα, πιο πάνω τρεις ορόφους γραφείων και ψηλότερα το δικό του διαμέρισμα. Στο πέρασμα ανάμεσα στην Πανεπιστημίου και τη Σταδίου, από την ίδια είσοδο περνούν όσοι έρχονται για μια αγορά και όσοι ανεβαίνουν στη δουλειά τους. Η κίνηση της πόλης συνεχίζεται και μέσα στο κτίριο.
Εδώ στεγάστηκαν κάποτε το βιβλιοπωλείο της Εστίας και το καφενείο του Λουμίδη. Μια στοά γίνεται γνώριμη μέσα από τέτοιες επιστροφές: μπαίνεις για ένα βιβλίο ή έναν καφέ και, με τον καιρό το ίδιο οικεία με ένα μαγαζί γίνεται και η διαδρομή που σε οδηγεί ως αυτό. Ο χώρος συνδέεται με ανθρώπους και συνήθειες, ώσπου η είσοδός του παύει να είναι απλώς μια πόρτα ανάμεσα στις άλλες.
Η είσοδος της στοάς Νικολούδη από την Πανεπιστημίου, 2021. Φωτογραφία: PLAKLE
Μικρά μαγαζιά, ολόκληροι κόσμοι
Στη στοά Ορφανίδου, ανάμεσα στη Σταδίου και τη Σοφοκλέους, νομίσματα και αντίκες βρίσκουν θέση πλάι σε ρούχα και καπέλα. Λίγο πιο πέρα, στη στοά Μιχαήλ και Λεμού, που συνδέει τη Σταδίου με την Ομήρου, γραμματόσημα, παλιές καρτ ποστάλ και άλλα συλλεκτικά αντικείμενα συγκροτούν έναν διαφορετικό κόσμο. Για κάποιον που αγαπά να τα αναζητά, ακόμη και μια μικρή βιτρίνα δίνει αφορμές να σταθεί, να ρωτήσει, να μάθει την ιστορία ενός αντικειμένου.
Στην περιοχή της Σοφοκλέους, στοές όπως η Θεοφιλάτου έχουν συνδεθεί με φωτοτυπεία, δισκοπωλεία, ακόμη, το κλασικό κουρείο. Στον ίδιο διάδρομο συναντιούνται άνθρωποι που μπήκαν για εντελώς διαφορετικούς λόγους: φωτοτυπίες, έναν δίσκο που αναζητούσαν καιρό, το ραντεβού τους στον κουρέα. Οι διαδρομές τους διασταυρώνονται για λίγο, δίνοντας ζωή στο πέρασμα.
Και γύρω τους, οι λεπτομέρειες μαζεύονται χρόνο με τον χρόνο. Μια παλιά επιγραφή παραμένει πλάϊ σε μια με νέον, μια μισοάδεια προθήκη γεμίζει ως πάνω, ένα τραπέζι μετακινείται έξω από το κατώφλι. Στη στοά Πεσμαζόγλου, οι πινακίδες για μουσικά όργανα και φωτοτυπίες κάνουν ακόμη πιο φανερή αυτή τη συνύπαρξη. Αξίζει να κοιτάξει κανείς λίγο πιο προσεκτικά: τα γράμματα, τα υλικά, ακόμη και μια διακοσμητική λεπτομέρεια κάτι μαρτυρούν για την εποχή και τους ανθρώπους που τα διάλεξαν.
Διακοσμητική λεπτομέρεια της στοάς Κόνιαρη–Μελά στην Ερμού, 2024. Φωτογραφία: C messier
Η μνήμη και οι καινούργιες χρήσεις
Στη στοά Εμπόρων, ανάμεσα στη Βουλής και τη Λέκκα, οι παλιές πινακίδες βρήκαν μια δεύτερη ζωή. Το 2014, στο πλαίσιο της δράσης «Ίχνη Εμπορίου», η ομάδα Beforelight δημιούργησε την εγκατάσταση «Αθήνεον». Συγκέντρωσε επιγραφές από κλειστά μαγαζιά και μικροεπιχειρήσεις της πόλης και τις ανάρτησε στην οροφή της στοάς. Κάποιες από αυτές προέρχονταν από τη δεκαετία του 1960.
Κάποτε αυτές οι πινακίδες έδειχναν την είσοδο ενός καταστήματος. Συγκεντρωμένες κάτω από την ίδια οροφή, κρατούν κάτι όσα έδιναν ζωή στην πόλη: ονόματα, επαγγέλματα, γράμματα φτιαγμένα για να τραβήξουν το βλέμμα του περαστικού. Πίσω από κάθε όνομα υπήρχαν άνθρωποι που δούλευαν αλλά και άλλοι, πολλοί περισσότεροι, που γνώριζαν πού θα τους βρουν.
Η στοά Εμπόρων με τις αναρτημένες εμπορικές επιγραφές, Ιανουάριος 2020. Φωτογραφία: Texniths
Η στοά Αρσακείου, ξανασυστήνεται στην πόλη. Το εγχείρημα ΣΤΟΑ συνδυάζει αγορά ελληνικών προϊόντων, χώρους γαστρονομίας, καταστήματα δημιουργών και πολιτιστικές δράσεις. Αυτή τη φορά, εμπόριο και εκδηλώσεις συνυπάρχουν, δίνοντας μια διαφορετική μορφή στη ζωή του παλιού συγκροτήματος.
Για να κρατήσει μια στοά τη ζωντάνια της, χρειάζεται να συνεχίζουν να ανοίγουν οι πόρτες των καταστημάτων της. Να υπάρχει ένας λόγος να μπεις, κάποιος πίσω από τον πάγκο, μια ανάγκη που σε φέρνει ξανά στο ίδιο πέρασμα.
Η συντήρηση του κτιρίου, η δυνατότητα των επιχειρήσεων να παραμείνουν και η πρόσβαση του κόσμου στηρίζουν αυτές τις μικρές επιστροφές. Όμως όλα, όλο και λιγότερο.
Μέσα στο γενικότερο περιβάλλον μιας πόλης που καλοκαίρι με καλοκαίρι μετατρέπεται όλο και περισσότερο σε ένα πέρασμα προορισμένο μόνο για ...τουρίστες.
soulouposeto
