Το MuCEM — Μουσείο Ευρωπαϊκών και Μεσογειακών Πολιτισμών άνοιξε το 2013 στην είσοδο του παλιού λιμανιού της Μασσαλίας. Το κεντρικό του κτίριο, γνωστό ως J4 από την ονομασία του παλιού λιμενικού μόλου πάνω στον οποίο βρίσκεται, σχεδιάστηκε από τον αρχιτέκτονα Rudy Ricciotti, σε συνεργασία με τον Roland Carta. Το κτίριο σχηματίζει έναν κύβο πλευράς 72 μέτρων, απέναντι από το ιστορικό Fort Saint-Jean και σχεδόν πάνω στη θάλασσα.
Η γεωμετρία του κτιρίου είναι απλή. Αυτό που αλλάζει εντελώς την εικόνα του είναι το δεύτερο περίβλημα που το τυλίγει: μια διάτρητη επιφάνεια από σκυρόδεμα, με οργανικό σχέδιο και τόσο λεπτή κατασκευή ώστε από απόσταση θυμίζει μεταλλικό πλέγμα ή δαντέλα. Το υλικό, όμως, είναι ένα από τα πιο βαριά και συμπαγή της σύγχρονης αρχιτεκτονικής.
Η δαντέλα από σκυρόδεμα
Η εξωτερική αυτή «δαντέλα» αποτελείται από 400 προκατασκευασμένα πάνελ διαστάσεων 6 × 3 μέτρων και καλύπτει περίπου 15.000 τ.μ. Είναι κατασκευασμένη από υπερυψηλής αντοχής ινοπλισμένο σκυρόδεμα, ένα υλικό πολύ πυκνότερο και ανθεκτικότερο από το συμβατικό σκυρόδεμα, που επιτρέπει τη δημιουργία λεπτών στοιχείων με πολύπλοκες μορφές.
Η συγκεκριμένη επιφάνεια δεν έχει φέροντα ρόλο. Δεν στηρίζει το κτίριο αλλά λειτουργεί ως φίλτρο ανάμεσα στο εσωτερικό και στο μεσογειακό περιβάλλον, προστατεύοντας τον γυάλινο κύβο και την περιμετρική διαδρομή από τον έντονο ήλιο και τον άνεμο. Το πραγματικό φέρον σύστημα βρίσκεται πίσω της και περιλαμβάνει 309 χαρακτηριστικούς διακλαδωμένους στύλους, επίσης κατασκευασμένους από σκυρόδεμα υψηλών επιδόσεων.
Το μοτίβο της δεν είναι γεωμετρικά αυστηρό. Οι ακανόνιστες γραμμές του παραπέμπουν, σύμφωνα με το ίδιο το μουσείο, τόσο στη μορφή των κοραλλιών όσο και στο moucharabieh, το διάτρητο αρχιτεκτονικό στοιχείο που συναντάται σε περιοχές της Μεσογείου και του αραβικού κόσμου. Εκεί, ένα πλέγμα τοποθετημένο μπροστά από ανοίγματα ελέγχει την είσοδο του φωτός και δημιουργεί σκιά χωρίς να απομονώνει πλήρως τον εσωτερικό χώρο. Στο MuCEM η ίδια βασική ιδέα επανεμφανίζεται μέσα από ένα σύγχρονο υλικό και σε πολύ μεγαλύτερη κλίμακα.
Έτσι το σκυρόδεμα αποκτά έναν ασυνήθιστο ρόλο. Αντί να δημιουργεί έναν συμπαγή τοίχο, αφήνει κενά.
Ανάμεσα στο φως και τη θάλασσα
Αυτή η σχέση γίνεται πιο εμφανής στην περιμετρική κίνηση του επισκέπτη. Δύο εξωτερικές ράμπες ανεβαίνουν γύρω από το κτίριο έως την ταράτσα και μετατρέπουν την πρόσβαση στους διαφορετικούς ορόφους σε διαδρομή με θέα. Μέσα από το διάτρητο σκυρόδεμα εμφανίζονται διαδοχικά το Fort Saint-Jean, το παλιό λιμάνι, η ανοιχτή θάλασσα και ο ορίζοντας.
Η θέα δεν παρουσιάζεται σαν ένα ενιαίο πανοραμικό κάδρο. Το περίβλημα τη διακόπτει, την κρύβει σε σημεία και την αποκαλύπτει ξανά καθώς ο επισκέπτης κινείται. Ταυτόχρονα το ηλιακό φως περνά μέσα από τα ανοίγματα και δημιουργεί ένα συνεχώς μεταβαλλόμενο σχέδιο σκιάς πάνω στους διαδρόμους, στα δάπεδα και στις γυάλινες επιφάνειες.
Ένα από τα πιο ενδιαφέροντα στοιχεία του MuCEM είναι ο τρόπος με τον οποίο το υλικό και η μορφή λειτουργούν διαφορετικά από όσο θα περίμενε κανείς. Το σκυρόδεμα δεν σχηματίζει ένα συμπαγές κέλυφος αλλά ένα διάτρητο φίλτρο, ενώ το αυστηρό τετράγωνο περίγραμμα του κτιρίου διακόπτεται οπτικά από το οργανικό μοτίβο της εξωτερικής επιφάνειας. Έτσι, το φως και η θέα προς τη θάλασσα γίνονται μέρος της ίδιας της όψης του μουσείου.
Από την ταράτσα, μια λεπτή πεζογέφυρα μήκους 135 μέτρων περνά πάνω από το νερό και συνδέει το σύγχρονο κτίριο με το Fort Saint-Jean. Η σύνδεση δεν είναι μόνο πρακτική. Το νέο μουσείο εντάσσεται έτσι σε ένα από τα παλαιότερα σημεία της Μασσαλίας και η επίσκεψη συνεχίζεται από τη σύγχρονη αρχιτεκτονική προς το ιστορικό φρούριο και την παλιά πόλη.
Στο MuCEM, τελικά, η «δαντέλα» από σκυρόδεμα δεν είναι απλώς το χαρακτηριστικό που κάνει το κτίριο αναγνωρίσιμο. Είναι το στοιχείο που καθορίζει τον τρόπο με τον οποίο βιώνεται: φιλτράρει τον μεσογειακό ήλιο, δημιουργεί σκιά και κρατά τη θάλασσα συνεχώς παρούσα, ακόμη και όταν τη βλέπεις μέσα από σκυρόδεμα.
soulouposeto
