Η αναλογία αστικού πρασίνου στις ελληνικές πόλεις παραμένει διαχρονικά χαμηλή σε σύγκριση με τα ευρωπαϊκά πρότυπα.
Παρά τις περιστασιακές επιμέρους παρεμβάσεις οι δείκτες φυτοκάλυψης και τετραγωνικών μέτρων πρασίνου ανά κάτοικο καταδεικνύουν μια σαφή υστέρηση του πολεοδομικού σχεδιασμού και η εικόνα αυτή δεν αφορά αισθητικούς παράγοντες αλλά αποτελεί δομικό χαρακτηριστικό του αστικού ιστού, με όλες τις δυσμενείς συνέπειες για την ποιότητα ζωής των κατοίκων.
Η αποτίμηση του αστικού πρασίνου βασίζεται σε δύο βασικούς δείκτες: την αναλογία τετραγωνικών μέτρων πρασίνου ανά κάτοικο και το ποσοστό φυτοκάλυψης στο σύνολο της αστικής επιφάνειας. Ο Παγκόσμιος Οργανισμός Υγείας θέτει ως ελάχιστο όριο τα 9 τ.μ. ανά κάτοικο, επίπεδο που θεωρείται βασική προϋπόθεση για ένα λειτουργικό αστικό περιβάλλον.
Αθήνα: από τις χαμηλότερες αναλογίες στην Ευρώπη
Στην περίπτωση της Αθήνας, η αναλογία πρασίνου κυμαίνεται περίπου από 0,96 έως 2,5 τ.μ. ανά κάτοικο, ανάλογα με τα όρια και τον τρόπο καταγραφής ανά συνοικία. Ακόμη και με τη συνυπολογιστική ένταξη μεγάλων ελεύθερων χώρων, το μέγεθος παραμένει πολλαπλάσια χαμηλότερο από τις διεθνείς συστάσεις.
Το ποσοστό φυτοκάλυψης στον αστικό ιστό εκτιμάται στο 11–15%. Αυτό σημαίνει ότι η πλειονότητα της επιφάνειας καλύπτεται από δομημένες και σκληρές επιφάνειες - υλικά, γεγονός που ενισχύει το φαινόμενο της αστικής θερμικής νησίδας και δημιουργεί εντονότερη αίσθηση των υψηλών θερμοκρασιών.
Θεσσαλονίκη: οριακή διαφοροποίηση
Η Θεσσαλονίκη εμφανίζει περίπου 2,6 τ.μ. πρασίνου ανά κάτοικο. Η φυτοκάλυψη εκτιμάται μεταξύ 16% και 20%, ελαφρώς αυξημένη σε σχέση με ορισμένες περιοχές της πρωτεύουσας, αλλά και πάλι χαμηλή σε ευρωπαϊκή σύγκριση.
Η χωρική συγκέντρωση του πρασίνου σε συγκεκριμένα σημεία δεν αντισταθμίζει την περιορισμένη παρουσία του σε πυκνοδομημένες γειτονιές.
Το μοντέλο της αντιπαροχής και οι χωρικές του συνέπειεςΗ μεταπολεμική ανάπτυξη των ελληνικών πόλεων, και ιδιαίτερα της Αθήνας, βασίστηκε στο σύστημα της αντιπαροχής. Η ταχεία ανοικοδόμηση και η αύξηση του συντελεστή δόμησης οδήγησαν σε πυκνό αστικό ιστό με περιορισμένες προβλέψεις για οργανωμένους ελεύθερους χώρους.
Η έλλειψη συνολικού χωροταξικού σχεδιασμού και η αποσπασματική ένταξη χώρων πρασίνου διαμόρφωσαν μια πόλη με μικρή αναλογία ανοικτών επιφανειών. Το αποτέλεσμα είναι ένα δομημένο περιβάλλον υψηλής πυκνότητας, όπου το πράσινο συχνά λειτουργεί ως υπολειμματικός χώρος και όχι ως βασική πολεοδομική υποδομή.
Τοπικές ανισότητες
Η κατανομή του αστικού πρασίνου στις Ελληνικές πόλεις και ειδικά στην Αθήνα, δεν είναι ομοιόμορφη. Σε αρκετές περιπτώσεις, οι πιο υποβαθμισμένες περιοχές ή οι με υψηλότερη πληθυσμιακή πυκνότητα, εμφανίζουν σαφώς μειωμένη αναλογία φυτοκάλυψης και χώρων πρασίνου.
Διεθνείς δείκτες προτείνουν ότι κάθε κάτοικος θα πρέπει να έχει πρόσβαση σε χώρο πρασίνου σε απόσταση 300–500 μέτρων από την κατοικία του. Στις ελληνικές πόλεις, η απόσταση αυτή συχνά είναι κατά πολύ μεγαλύτερη, ιδίως σε κεντρικές και πυκνοδομημένες συνοικίες, γεγονός που ενισχύει τις ανισότητες.
Η θερμική νησίδα ως μετρήσιμη συνέπεια
Η περιορισμένη φυτοκάλυψη συνδέεται άμεσα με το φαινόμενο της αστικής θερμικής νησίδας. Σε περιόδους έντονου καύσωνα, η διαφορά θερμοκρασίας μεταξύ πυκνοδομημένων περιοχών και περιαστικών ζωνών μπορεί να φτάσει τους 3–7°C.
Η απουσία σκίασης και η κυριαρχία σκληρών επιφανειών αυξάνουν την απορρόφηση και επανεκπομπή θερμότητας, επιβαρύνοντας το μικροκλίμα και ενισχύοντας την ενεργειακή κατανάλωση για ψύξη. Το αστικό πράσινο λειτουργεί, συνεπώς, ως κρίσιμη υποδομή κλιματικής ανθεκτικότητας και αποτελεί μέρος μιας αλυσίδας παραγόντων που καθορίζουν τόσο την ποιότητα ζωής των κατοίκων όσο και το γενικό περιβαλλοντικό αποτύπωμα κάθε πόλης.
Η χαμηλή αναλογία πρασίνου στις ελληνικές πόλεις δεν αποτελεί συγκυριακό φαινόμενο, αλλά αποτέλεσμα διαχρονικών επιλογών στον σχεδιασμό, τη διαχείριση του δημόσιου χώρου και την άνευ συνολικού σχεδιασμού υπερεντατική δόμηση. Η αναστροφή αυτής της τάσης είναι αδύνατη με αποσπασματικές και μικρής κλίμακας παρεμβάσεις. Προϋποθέτει διαφορετική στρατηγική προσέγγιση που αντιμετωπίζει το πράσινο ως βασικό στοιχείο της αστικής υποδομής.
Πηγές
Παγκόσμιος Οργανισμός Υγείας (WHO) – Urban Green Space Recommendations
Ευρωπαϊκός Οργανισμός Περιβάλλοντος (EEA) – Urban Green Indicators
Στοιχεία Δήμου Αθηναίων και Δήμου Θεσσαλονίκης για αστικό πράσινο
Copernicus Urban Atlas – Δεδομένα φυτοκάλυψης
SHARE
soulouposeto
