Τι εκπέμπουν τα έπιπλα στον αέρα του σπιτιού

Τα καινούργια έπιπλα δεν επηρεάζουν μόνο την εικόνα ενός χώρου. Ορισμένα, ανάλογα με τα υλικά κατασκευής, τις κόλλες, τις βαφές και τις επιστρώσεις τους, απελευθερώνουν ουσίες στον αέρα του σπιτιού. Οι εκπομπές είναι συνήθως εντονότερες όταν το προϊόν είναι νέο και μειώνονται σταδιακά με τον χρόνο. Ένα καινούργιο έπιπλο από ακατέργαστο μασίφ ξύλο, για παράδειγμα, δεν έχει την ίδια συμπεριφορά με ένα έπιπλο από σύνθετη ξυλεία, συγκολλητικά και επιφανειακές επιστρώσεις.

Οι ουσίες που συζητούνται συχνότερα σε σχέση με τα νέα έπιπλα ανήκουν στις πτητικές οργανικές ενώσεις (VOCs). Πρόκειται για μεγάλη κατηγορία χημικών ενώσεων που εξατμίζονται σχετικά εύκολα και μπορούν να προέρχονται από κόλλες, διαλύτες, χρώματα, βερνίκια, συνθετικές επιστρώσεις, αφρώδη υλικά και άλλα συστατικά ενός επίπλου.

Αυτό όμως δεν σημαίνει ότι όλες οι VOCs είναι ίδιες ή ότι η παρουσία τους έχει την ίδια σημασία. Η ποσότητα που εκπέμπεται και η συγκεκριμένη ουσία έχουν μεγαλύτερη αξία από έναν γενικό χαρακτηρισμό του προϊόντος ως «χαμηλών VOC».

Η φορμαλδεΰδη είναι η ουσία που έχει μελετηθεί περισσότερο σε σχέση με τα έπιπλα και ιδιαίτερα με προϊόντα σύνθετης ξυλείας. Χρησιμοποιείται σε ορισμένες ρητίνες και συγκολλητικά και έχει συνδεθεί κυρίως με μοριοσανίδες, MDF και κόντρα πλακέ που χρησιμοποιούνται σε ντουλάπια, ράφια και πλήθος επίπλων μαζικής παραγωγής. 

Οι εκπομπές είναι συνήθως εντονότερες όταν το έπιπλο είναι καινούργιο και μειώνονται σταδιακά με τον χρόνο, χωρίς να υπάρχει ένα συγκεκριμένο σημείο στο οποίο μηδενίζονται. Στα προϊόντα που απελευθερώνουν φορμαλδεΰδη, η υψηλότερη θερμοκρασία και υγρασία μπορούν να αυξήσουν τον ρυθμό εκπομπής, ενώ ο καλός αερισμός περιορίζει τη συγκέντρωση των ουσιών που συσσωρεύονται στον αέρα του χώρου.

MDF και μοριοσανίδες. Δεν είναι από μόνα τους επιβλαβή υλικά και η ποιότητά τους διαφέρει σημαντικά από προϊόν σε προϊόν. Η ουσιαστική διαφορά βρίσκεται κυρίως στις ρητίνες και στα συγκολλητικά που έχουν χρησιμοποιηθεί και στις τελικές εκπομπές του προϊόντος. Ιδιαίτερα το MDF κατασκευάζεται από ίνες ξύλου που συνδέονται με ρητίνες και συγκολλητικά και, ιδιαίτερα όταν χρησιμοποιούνται ρητίνες ουρίας-φορμαλδεΰδης, έχει αναγνωριστεί ως σημαντική πηγή εκπομπών φορμαλδεΰδης

Βερνίκια, βαφές και επιστρώσεις. Ένα έπιπλο δεν είναι απαραίτητα χαμηλών εκπομπών επειδή το βασικό υλικό του είναι φυσικό ξύλο. Βερνίκια, χρώματα, διαλύτες και άλλες επιφανειακές επεξεργασίες μπορούν επίσης να απελευθερώνουν VOCs.

Το ίδιο ισχύει όταν βάφουμε ή αναπαλαιώνουμε μόνοι μας ένα ξύλινο έπιπλο: η επιλογή χρωμάτων, βερνικιών και ασταριών χαμηλών εκπομπών, κατά προτίμηση υδατοδιαλυτών και με αξιόπιστη περιβαλλοντική πιστοποίηση, είναι η πιο ενδεδειγμένη λύση για χρήση σε εσωτερικούς χώρους. 

Ταπετσαρισμένα έπιπλα. Σε καναπέδες, πολυθρόνες και κρεβάτια η κατασκευή περιλαμβάνει περισσότερα διαφορετικά υλικά: ξύλινο σκελετό ή ξυλοσανίδες, αφρώδη υλικά, κόλλες, υφάσματα και επιστρώσεις. Έτσι και η εκπομπή ουσιών εξαρτάται από πολλά υλικά για τα οποία συχνά, ειδικά όταν πρόκειται για ιδιαίτερα οικονομικά έπιπλα μαζικής παραγωγής, στις συσκευασίες των προϊόντων δεν υπάρχουν σαφείς ενδείξεις κα πιστοποιήσεις. 

Μασίφ ξύλο. Ένα έπιπλο από μασίφ ξύλο έχει γενικά λιγότερα συγκολλημένα ξυλοπροϊόντα, αλλά αυτό δεν σημαίνει αυτόματα μηδενικές εκπομπές. Η τελική συμπεριφορά του εξαρτάται και από τις κόλλες, τα βερνίκια, τις βαφές και τις επεξεργασίες της επιφάνειάς του.

Γι' αυτό και η απλή διάκριση «φυσικό ή συνθετικό» δεν είναι ιδιαίτερα χρήσιμη για τον καταναλωτή. Περισσότερη αξία έχει το πώς έχει κατασκευαστεί και ελεγχθεί το τελικό έπιπλο.

Από τις 6 Αυγούστου 2026 η Ευρωπαϊκή Ένωση εφαρμόζει συγκεκριμένο όριο στις εκπομπές φορμαλδεΰδης από νέα έπιπλα και προϊόντα με βάση το ξύλο. Η συγκέντρωση που απελευθερώνεται υπό τις προβλεπόμενες συνθήκες δοκιμής δεν επιτρέπεται να ξεπερνά τα 0,062 mg/m³. Σημαντικό είναι ότι ο περιορισμός αφορά το ολοκληρωμένο προϊόν και όχι μόνο ένα επιμέρους φύλλο MDF ή μοριοσανίδας από το οποίο κατασκευάστηκε.

Αυτό σημαίνει ότι για ένα καινούργιο έπιπλο που διατίθεται νόμιμα στην ευρωπαϊκή αγορά υπάρχει πλέον κοινό ανώτατο όριο. Για τον καταναλωτή, επομένως, δεν έχει ιδιαίτερο νόημα να αναζητά μόνο χαρακτηρισμούς όπως «χωρίς φορμαλδεΰδη», οι οποίοι συχνά είναι ασαφείς ή δεν περιγράφουν το σύνολο του προϊόντος.

Πιο χρήσιμες είναι οι σαφείς τεχνικές πληροφορίες του κατασκευαστή για τις εκπομπές και πιστοποιήσεις που βασίζονται σε συγκεκριμένα κριτήρια. Το EU Ecolabel, για παράδειγμα, θέτει περιορισμούς στη χρήση επικίνδυνων ουσιών και απαιτήσεις για χαμηλές εκπομπές φορμαλδεΰδης στα έπιπλα που φέρουν τη συγκεκριμένη σήμανση.

Δεν χρειάζεται, βέβαια, κάθε αγορά να μετατραπεί σε έρευνα ...εργαστηριακών πιστοποιητικών. Σε ένα έπιπλο μεγάλης επιφάνειας που θα τοποθετηθεί σε υπνοδωμάτιο ή παιδικό δωμάτιο —μια μεγάλη ντουλάπα, μια βιβλιοθήκη, ένα κρεβάτι με εκτεταμένα τμήματα MDF— έχει περισσότερο νόημα να ζητάμε πληροφορίες για τα υλικά και τις εκπομπές απ' ό,τι σε ένα μικρό βοηθητικό έπιπλο.

Η έντονη μυρωδιά δεν είναι αξιόπιστο τεστ. Μπορεί να δείχνει ότι πτητικές ουσίες απελευθερώνονται από ένα προϊόν, δεν μας πληροφορεί όμως ποιες είναι ούτε σε ποια συγκέντρωση. Αντίστοιχα, ένα έπιπλο που δεν έχει αισθητή οσμή δεν σημαίνει ότι δεν εκπέμπει καθόλου ουσίες.

Η απλούστερη και πιο ουσιαστική πρακτική είναι ο καλός αερισμός, ιδιαίτερα τις πρώτες ημέρες μετά την τοποθέτηση ενός καινούργιου επίπλου. Η ανανέωση του αέρα μειώνει τη συγκέντρωση των ουσιών που απελευθερώνονται μέσα στο δωμάτιο.

Έχει επίσης νόημα να αποφεύγονται πολύ υψηλή θερμοκρασία και υπερβολική υγρασία, καθώς ειδικά οι εκπομπές φορμαλδεΰδης αυξάνονται σε θερμότερες και πιο υγρές συνθήκες.

Δεν υπάρχει όμως ένας γενικός κανόνας του τύπου «αερίζουμε για 48 ή 72 ώρες και το πρόβλημα τελείωσε». Η ένταση και η διάρκεια των εκπομπών εξαρτώνται από το ίδιο το προϊόν, την ποσότητα των υλικών, το μέγεθος του δωματίου, τη θερμοκρασία και τον ρυθμό αερισμού.

Ιδιαίτερη προσοχή χρειάζεται στα βρεφικά και παιδικά δωμάτια, όπου κατά την αρχική διαμόρφωση συχνά τοποθετούνται ταυτόχρονα πολλά καινούργια και όχι πάντα από φυσικό ξύλο έπιπλα στον ίδιο χώρο — κούνια ή κρεβάτι, αλλαξιέρα, ντουλάπα, συρταριέρα κλπ Σε αυτή την περίπτωση η συνολική επιφάνεια νέων υλικών είναι μεγαλύτερη και ο καλός αερισμός του δωματίου τόσο πριν τη χρήση του χώρου όσο και στη συνέχεια καθημερινά έχει ακόμη μεγαλύτερη σημασία. Όπου υπάρχει δυνατότητα αξίζει επίσης να δίνεται προτεραιότητα σε προϊόντα με σαφείς πληροφορίες για τα υλικά και τις εκπομπές τους.

Ακόμη και όταν οι εκπομπές ενός μεμονωμένου επίπλου είναι χαμηλές συχνά αυτό  συνυπάρχει στον ίδιο χώρο και με διαφορετικές μορφές επιβάρυνσης. Δάπεδα από συνθετικά ή σύνθετα υλικά, πόρτες και άλλες κατασκευές από ξυλοπροϊόντα, κόλλες, επιστρώσεις, χρώματα τοίχου ακόμη και ορισμένα υφάσματα ή χαλιά μπορούν επίσης να απελευθερώνουν πτητικές ενώσεις, επιβαρύνοντας αθροιστικά την ποιότητα του εσωτερικού αέρα, ιδιαίτερα σε χώρους με ελλιπή αερισμό.