Στο εσωτερικό ενός παλιού βιομηχανικού κτιρίου, ανάμεσα στις τοιχοποιίες, τα μεταλλικά δικτυώματα και τον μηχανολογικό εξοπλισμό μιας άλλης εποχής, βρίσκεται σήμερα μια από τις πιο σύγχρονες τεχνολογικές εγκαταστάσεις της χώρας. Ο εθνικός υπερυπολογιστής ΔΑΙΔΑΛΟΣ, που εγκαινιάστηκε στις 19 Οκτωβρίου στο Τεχνολογικό Πολιτιστικό Πάρκο Λαυρίου, εγκαταστάθηκε στον πρώην Ηλεκτρικό Σταθμό της Γαλλικής Εταιρείας Μεταλλείων Λαυρίου, ένα μνημειακό κτίριο της της ελληνικής βιομηχανικής ιστορίας.
Ο Ηλεκτρικός Σταθμός κατασκευάστηκε την περίοδο 1900–1905, όταν η Γαλλική Εταιρεία προχωρούσε σε έναν μεγάλο εκσυγχρονισμό των εγκαταστάσεών της. Ήταν ένας από τους πρώτους ηλεκτρικούς σταθμούς που λειτούργησαν στην Ελλάδα και αποτέλεσε μέρος ενός πολύ μεγαλύτερου βιομηχανικού συγκροτήματος που είχε αρχίσει να αναπτύσσεται στον Κυπριανό από τα τέλη του 19ου αιώνα.
Η ιστορία αυτού του συγκροτήματος είναι άμεσα συνδεδεμένη με την ιστορία του ίδιου του Λαυρίου. Η Γαλλική Εταιρεία Μεταλλείων Λαυρίου ιδρύθηκε το 1876 και δημιούργησε στον Κυπριανό εγκαταστάσεις που έφτασαν τα 45.000 τ.μ. Η μεταλλευτική και μεταλλουργική δραστηριότητα διαμόρφωσε σε μεγάλο βαθμό την ανάπτυξη της πόλης, από τις κατοικίες και τα καταστήματα μέχρι τις υποδομές και τις υπηρεσίες της. Μετά την παρακμή της βιομηχανικής δραστηριότητας και την οριστική παύση λειτουργίας του συγκροτήματος το 1989, οι εγκαταστάσεις πέρασαν σε μια νέα περίοδο, όταν το Εθνικό Μετσόβιο Πολυτεχνείο άρχισε να τις μετατρέπει στο σημερινό Τεχνολογικό Πολιτιστικό Πάρκο.
Ο παλιός Ηλεκτρικός Σταθμός είχε ήδη δεχθεί επεμβάσεις αποκατάστασης τη δεκαετία του 1990. Η εγκατάσταση όμως του ΔΑΙΔΑΛΟΥ απαίτησε κάτι πολύ περισσότερο: τη δημιουργία ενός σύγχρονου κέντρου δεδομένων με αυστηρές συνθήκες θερμοκρασίας, ασφάλειας και λειτουργίας, χωρίς να χαθεί ο χαρακτήρας του βιομηχανικού μνημείου. Προηγήθηκαν ιστορική και κατασκευαστική τεκμηρίωση, αρχιτεκτονική και στατική αποτύπωση και νέα μελέτη αποκατάστασης και επανάχρησης. Επιστημονικός υπεύθυνος του έργου ήταν ο καθηγητής του ΕΜΠ Νίκος Μπελαβίλας, τον αρχιτεκτονικό σχεδιασμό ανέλαβε ο αναπληρωτής καθηγητής Τηλέμαχος Ανδριανόπουλος, ενώ την αποτύπωση και τον σχεδιασμό αποκατάστασης η αρχιτέκτων Δήμητρα Ντέρη, μαζί με ευρύτερη ομάδα μελέτης.
Η βασική αρχιτεκτονική επιλογή είναι και το πιο εντυπωσιακό στοιχείο του έργου. Αντί ο παλιός σταθμός να μετατραπεί εσωτερικά ώστε να μοιάζει με ένα συμβατικό data center, μια νέα κατασκευή εντάχθηκε στο εσωτερικό του υπάρχοντος κελύφους. Ο υπερυπολογιστής στεγάζεται σε ένα ελλειπτικό, διαφανές γυάλινο περίβλημα, το οποίο δημιουργεί τις ελεγχόμενες συνθήκες που χρειάζεται ο εξοπλισμός, ενώ ταυτόχρονα επιτρέπει να παραμένει ορατός. Το νέο στοιχείο δεν προσπαθεί να μιμηθεί το παλιό· διαβάζεται καθαρά ως σύγχρονη προσθήκη μέσα σε έναν χώρο που όμως εξακολουθεί να διατηρεί την ιστορική του ταυτότητα.
Σημαντικό ρόλο στη νέα εικόνα του χώρου έχει και το κυανοπράσινο, στιλπνό δάπεδο, πάνω στο οποίο αντανακλάται το γυάλινο περίβλημα του υπερυπολογιστή, ενισχύοντας την αντίθεση ανάμεσα στο ιστορικό βιομηχανικό κέλυφος και τη σύγχρονη επέμβαση
Γύρω του παραμένουν στοιχεία της παλαιότερης βιομηχανικής λειτουργίας: οι τοιχοποιίες, τα μεταλλικά στοιχεία της στέγης, παλιός μηχανολογικός εξοπλισμός και η χαρακτηριστική γερανογέφυρα. Έτσι, ο επισκέπτης δεν βρίσκεται απλώς σε έναν παλιό χώρο που απέκτησε καινούργια χρήση. Βλέπει ταυτόχρονα δύο διαφορετικές εποχές της βιομηχανικής και τεχνικής εξέλιξης, χωρίς η μία να έχει εξαφανίσει την άλλη. Η μελέτη προβλέπει επίσης χώρους περιήγησης, ξενάγησης, έκθεσης και εργασίας, ενώ ο σχεδιασμός επιτρέπει οργανωμένες επισκέψεις τόσο στον ΔΑΙΔΑΛΟ όσο και στο ίδιο το διατηρητέο μνημείο.
Ο ΔΑΙΔΑΛΟΣ είναι, βέβαια, από μόνος του μια σημαντική υποδομή. Με μετρημένη επίδοση 85,69 petaflops, βρίσκεται στην 31η θέση της διεθνούς κατάταξης TOP500 και στην 23η της Green500 για την ενεργειακή αποδοτικότητα. Η υπολογιστική του ισχύς προορίζεται για πανεπιστήμια, ερευνητικά κέντρα, επιχειρήσεις και δημόσιους φορείς, σε πεδία που εκτείνονται από την τεχνητή νοημοσύνη και τη βιοϊατρική έρευνα έως την πρόγνωση καιρικών φαινομένων, την κλιματική μοντελοποίηση, την ενέργεια και τις μεταφορές.
Πέρα όμως από τις επιδόσεις του ΔΑΙΔΑΛΟΥ, ιδιαίτερο ενδιαφέρον έχει και η σχέση του με τον χώρο που τον στεγάζει Ο ίδιος χώρος που δημιουργήθηκε πριν από περισσότερο από έναν αιώνα για να στεγάσει μια τεχνολογία αιχμής για την εποχή του χρησιμοποιείται σήμερα για μια νέα τεχνολογική μετάβαση. Και αυτή τη φορά το παλιό βιομηχανικό κτίριο δεν διατηρείται ως σκηνικό ούτε μετατρέπεται αποκλειστικά σε μουσείο. Εξακολουθεί να έχει ενεργό ρόλο, στεγάζοντας μια λειτουργία εντελώς διαφορετική από την αρχική αλλά, κατά έναν παράξενο τρόπο, πολύ κοντά στην ιστορία του: την παραγωγή όχι πλέον ηλεκτρικής ενέργειας, αλλά υπολογιστικής ισχύος.
ΠΗΓΕΣ
Στοιχεία για το κτίριο, την αποκατάσταση και τον ΔΑΙΔΑΛΟ:
Εθνικό Μετσόβιο Πολυτεχνείο, Τεχνολογικό Πολιτιστικό Πάρκο Λαυρίου, ΕΔΥΤΕ (GRNET)
Φωτογραφίες:
Tense Architecture Work, ΕΔΥΤΕ (GRNET)
soulouposeto
