Οι χώροι του σπιτιού αποτυπώνουν τις κοινωνικές συνθήκες κάθε εποχής και το σαλόνι αποτελεί ίσως το πιο χαρακτηριστικό παράδειγμα.
Στο Ελληνικό σπίτι, το -αστικό- σαλόνι δεν υπήρξε πάντα χώρος καθημερινής ζωής. Από το κλειστό και «καλό» δωμάτιο των προηγούμενων δεκαετιών έως το σημερινό ενιαίο καθιστικό πολλαπλών χρήσεων, η εξέλιξή του αντανακλά κυρίως κοινωνικά στερεότυπα που όριζαν τη μορφή και λειτουργικότητα του συγκεκριμένου χώρου και τελικά την καθημερινότητα μέσα στο σπίτι.
Το κλειστό σαλόνι των προηγούμενων δεκαετιών
Για πολλές δεκαετίες το σαλόνι στο Ελληνικό, αστικό, σπίτι λειτουργούσε κυρίως ως χώρος υποδοχής. Ήταν το «καλό δωμάτιο», διακριτά χωρισμένο από τους υπόλοιπους χώρους του σπιτιού και χρησιμοποιούνταν σε γιορτές, επισκέψεις ή οικογενειακές συγκεντρώσεις. Η επίπλωση ήταν συχνά ογκώδης και συμμετρική, με σετ καναπέδων, βαριά τραπεζάκια και βιτρίνες που φιλοξενούσαν διακοσμητικά αντικείμενα ή σερβίτσια προορισμένα και αυτά αποκλειστικά για καλεσμένους.
Η καθημερινότητα του σπιτιού εξελισσόταν στην κουζίνα ή σε κάποιο μικρότερο «πρόχειρο» καθιστικό, ενώ το σαλόνι διατηρούσε έναν σχεδόν τελετουργικό χαρακτήρα, ως χώρος που έπρεπε να παραμένει τακτοποιημένος και κλειστός ...περιμένοντας τους καλεσμένους. Οι αρκετά παλαιότεροι είναι σίγουρο ότι έχουν μνήμες από σαλόνια όπου ακόμη και τα έπιπλα ήταν σκεπασμένα, για προστασία από τη σκόνη, και ο χώρος ...ζωντάνευε αποκλειστικά σε γιορτές και ειδικές περιπτώσεις.
Η τυπική κάτοψη της αντιπαροχής και ο ρόλος του σαλονιού
Στα διαμερίσματα της περιόδου της αντιπαροχής, στις δεκαετίες ΄60 - ΄70, το σαλόνι τοποθετούνταν συνήθως στην πρόσοψη της πολυκατοικίας, με άμεση πρόσβαση στο μεγαλύτερο μπαλκόνι και άφθονο φυσικό φωτισμό. Η θέση του υπογράμμιζε τη σημασία του ως κύριου χώρου υποδοχής. Διαχωριζόταν σαφώς από την κουζίνα και τα υπνοδωμάτια μέσω διαδρόμου, ενώ οι εσωτερικές και συνήθως συρόμενες πόρτες εξασφάλιζαν πλήρη απομόνωση.
Η αρχιτεκτονική αυτή λογική αντανακλούσε επί της ουσίας την ανάγκη διαχωρισμού κάθε χώρου και ειδικά του σαλονιού, για την χρήση για την οποία προοριζόταν. Κάθε δραστηριότητα είχε τον δικό της οριοθετημένο χώρο, ειδικά δε το σαλόνι εξακολουθούσε να προορίζεται κυρίως για καλεσμένους.
Η σταδιακή αλλαγή χρήσης
Η ουσιαστική μετατόπιση στον ρόλο του σαλονιού ξεκίνησε με την καθιέρωση της τηλεόρασης ως βασικού στοιχείου της καθημερινότητας στο σπίτι, στο τέλος της δεκαετίας του ΄70 και ολοκληρώθηκε την δεκαετία του ΄80. Από τη στιγμή που η οικογένεια άρχισε να συγκεντρώνεται καθημερινά γύρω από την οθόνη, ο χώρος που φιλοξενούσε την τηλεόραση απέκτησε διαφορετική βαρύτητα. Το σαλόνι δεν μπορούσε πλέον να παραμένει κλειστό και σπάνια χρησιμοποιούμενο, έπρεπε να ενταχθεί στην καθημερινότητα.
Η τηλεόραση λειτούργησε ως σημείο συγκέντρωσης, αλλά και ως αφορμή επαναπροσδιορισμού της διάταξης των επίπλων. Οι καναπέδες στράφηκαν προς ένα κεντρικό σημείο, η τραπεζαρία άρχισε να συνυπάρχει στον ίδιο ενιαίο χώρο και η έννοια του «καλού» δωματίου σταδιακά υποχώρησε. Η ανάγκη για κοινή θέαση και κοινό χρόνο μέσα στο σπίτι μετέτρεψε το σαλόνι από χώρο υποδοχής σε χώρο καθημερινής συνύπαρξης.
Το ενιαίο καθιστικό σήμερα
Στα σύγχρονα σπίτια το σαλόνι - καθιστικό δεν αποτελεί απλώς χώρο χαλάρωσης, αλλά το κεντρικό σημείο του σπιτιού. Η διάδοση του διαδικτύου στα μέσα της δεκαετίας του ΄90 και η παρουσία αρχικά του σταθερού υπολογιστή, στα πρώτα χρόνια της ψηφιακής εποχής, ενίσχυσαν ακόμη περισσότερο τον ρόλο του. Ο υπολογιστής τοποθετήθηκε στο σαλόνι και σε συνδυασμό με την τηλεόραση μετέτρεψαν σταδιακά τον χώρο στο βασικό σημείο του σπιτιού για ψυχαγωγία, επικοινωνία, πληροφόρηση και αργότερα και για εργασία.
Η συνύπαρξη τηλεόρασης, υπολογιστή, πριν την καθιέρωση των φορητών συσκευών, οδήγησε σε πολλαπλές ταυτόχρονες χρήσεις του χώρου. Το σαλόνι έπαψε να εξυπηρετεί μία συγκεκριμένη λειτουργία και μετατράπηκε σε χώρο με πολλές διαφορετικές ζώνες χρήσης. Στα σύγχρονα σπίτια ο χώρος καλείται να εξυπηρετεί πολλές περισσότερες ανάγκες από όσες εξυπηρετούσε κάποιες δεκαετίες πριν, συχνά δε μέσα σε πιο περιορισμένα τετραγωνικά.
Τι κερδίσαμε, τι χάσαμε
Η σύγχρονη οργάνωση του σαλονιού προσφέρει μεγαλύτερη ζωντάνια και ουσιαστική χρήση του χώρου. Έχει μειωθεί η σαφής διάκριση μεταξύ επίσημου και καθημερινού, ενώ η συνεχής χρήση του χώρου δημιουργούν μια νέα απαίτηση, το σαλόνι να παραμένει διαρκώς τακτοποιημένο και οργανωμένο. Χωρίς τον διαχωρισμό ενός «καλού» δωματίου, η καθημερινότητα είναι ορατή και ο χώρος απαιτεί όχι μόνο άλλο τρόπο διαμόρφωσης αλλά και διαφορετικό βαθμό φροντίδας από το παρελθόν.
Παρά τις αυξημένες απαιτήσεις οργάνωσης, η μετατόπιση του σαλονιού από χώρο επίδειξης στον κεντρικό χώρο της καθημερινότητας του σπιτιού αποτελεί μια θετική εξέλιξη Το σπίτι αξιοποιείται στο σύνολό του ως περιβάλλον άνεσης, λειτουργικότητας και ουσιαστικής παρουσίας των ανθρώπων μέσα σε αυτό.
Είναι όμως τελικά «νέα» αυτή η διαμόρφωση και χρήση του σαλονιού; Σε πολλές περιοχές της Ελληνικής επικράτειας τα σπίτια της λαϊκής και αγροτικής τάξης, στην διάρκεια του 18ου και 19ου αιώνα, συχνά αποτελούνται από έναν κύριο ενιαίο χώρο, που φιλοξενούσε ακόμη και τα κρεβάτια των μελών της οικογένειας. Η διάταξη αυτή εξυπηρετούσε πρακτικές ανάγκες, όπως γρηγορότερη και πιο οικονομική κατασκευή του σπιτιού, ευκολότερη θέρμανση. Ταυτόχρονα όμως ενίσχυε την επαφή, την επικοινωνία και τη συνύπαρξη μέσα στο σπίτι. Με διαφορετικά μέσα και για εξυπηρέτηση διαφορετικών αναγκών το σύγχρονο ενιαίων χρήσεων σαλόνι επαναφέρει με κάποιο τρόπο αυτή τη ...ζωντανή χρήση του χώρου.
SHARE
soulouposeto
